Đau bụng sau khi đại tiện là triệu chứng có thể xuất phát từ nhiều bệnh khác nhau ở hệ tiêu hóa, các cơ quan vùng chậu hay thậm chí là hệ thần kinh. Cơn đau có thể xuất hiện ngay sau khi đại tiện hoặc trong vòng 10-30 phút, cơn đau có thể dữ dội, đau quặn hoặc âm ỉ. Hiểu nguyên nhân là điều cần thiết vì các vấn đề tiềm ẩn có thể là từ rối loạn tiêu hóa nhẹ đến các bệnh nghiêm trọng hơn.
Hiểu về cơn đau sau khi đại tiện
Khi bạn đi đại tiện, trực tràng và đại tràng co lại để tống phân ra ngoài. Những cơn co thắt này đòi hỏi phải cử động cơ bắp mạnh mẽ và sự kích thích dây thần kinh ruột. Sau khi phân đi qua, trực tràng và hậu môn của bạn vẫn có thể phản ứng với sự thay đổi áp lực, độ nhạy cảm của dây thần kinh hoặc tình trạng viêm. Trong một số tình trạng, phản ứng này gây khó chịu hoặc đau bụng.
Cơn đau cũng có thể xuất hiện nếu ruột hoặc trực tràng của bạn bị kích ứng, viêm hoặc quá nhạy cảm với việc kéo căng. Các dây thần kinh gửi tín hiệu đến hoặc phục vụ phần ruột dưới được kết nối với các cơ quan vùng chậu và bụng gần đó, do vậy cơn đau cũng có thể lan sang các khu vực khác.
Những nguyên nhân thường gây đau bụng sau khi đại tiện
1. Hội chứng ruột kích thích
Hội chứng ruột kích thích là nguyên nhân phổ biến nhất gây đau bụng sau khi đại tiện. Trong hội chứng ruột kích thích, các cơ và dây thần kinh của ruột quá nhạy cảm. Sự mẫn cảm này dẫn đến quặn bụng hoặc đau bụng sau khi đi đại tiện, đặc biệt là khi đại tràng co bóp quá mạnh hoặc làm rỗng phân quá nhanh.
- Hội chứng ruột kích thích: Sự giao tiếp bất thường giữa ruột và não khiến ruột phản ứng mạnh hơn với các kích thích bình thường như nhu động ruột hoặc đầy hơi.
- Các triệu chứng liên quan: Táo bón và tiêu chảy xen kẽ, chướng bụng, có chất nhầy trong phân và cảm giác đại tiện không hết.
- Cơn đau thường cải thiện hoặc trầm trọng hơn sau khi đại tiện tùy thuộc vào loại hội chứng ruột kích thích.
2. Bệnh viêm ruột
Bệnh Crohn và viêm loét đại tràng gây viêm mãn tính ở thành ruột. Các mô bị viêm sưng tấy và loét dẫn đến đau trước và sau khi đại tiện.
- Các triệu chứng kèm theo: Tiêu chảy có máu hoặc chất nhầy, sụt cân, mệt mỏi và sốt.
- Vị trí đau: Thường ở vùng bụng dưới.
3. Bệnh trĩ và nứt hậu môn
Cơn đau có thể không chỉ đến từ bên trong bụng mà còn từ ống hậu môn.
- Bệnh trĩ: Các tĩnh mạch bị sưng quanh hậu môn có thể gây đau hoặc co thắt sau khi đi đại tiện, đặc biệt nếu phân cứng.
- Nứt hậu môn: Một vết rách nhỏ ở niêm mạc hậu môn gây ra cảm giác đau rát sau khi đại tiện, có thể kéo dài 2-3 giờ.
Cả hai tình trạng này đều có thể gây ra máu đỏ tươi trên giấy vệ sinh hoặc trong phân.
4. Trực tràng quá mẫn cảm
Một số người bị đau sau khi đại tiện mà không có biểu hiện bất thường rõ ràng. Cơn đau này có thể xảy ra do sự quá mẫn cảm của dây thần kinh ở trực tràng hoặc cơ sàn chậu.
- Cơ chế: Các dây thần kinh ở trực tràng gửi tín hiệu đau khuếch đại sau khi kéo dãn hoặc đi đại tiện, ngay cả khi không có viêm.
- Triệu chứng: Đau sâu hoặc co thắt ở trực tràng hoặc vùng bụng dưới, thường diễn ra trong thời gian ngắn nhưng tái phát.
5. Táo bón và phân cứng
Khi phân ở trong ruột quá lâu, nó sẽ trở nên cứng và to, làm căng thành ruột. Việc rặn phân cứng có thể gây kích ứng hoặc bầm tím trực tràng và gây đau sau khi đại tiện.
6. Lạc nội mạc tử cung (ở phụ nữ)
Lạc nội mạc tử cung có thể ảnh hưởng đến bề mặt trực tràng hoặc ruột, gây ra cơn đau trầm trọng hơn khi đại tiện, đặc biệt là trong kỳ kinh nguyệt.
- Mô nội mạc tử cung lạc chỗ bị viêm và chảy máu do thay đổi nội tiết tố, kích thích các dây thần kinh ruột gần đó.
- Triệu chứng kèm theo: Đau bụng kinh, đau vùng chậu, đau khi quan hệ tình dục, vô sinh.
7. Nhiễm trùng và viêm đại tràng hoặc trực tràng
Nhiễm trùng do vi khuẩn hoặc ký sinh trùng, chẳng hạn như nhiễm khuẩn Salmonella, Shigella hoặc Entamoeba histolytica, có thể gây viêm niêm mạc ruột. Đi đại tiện có thể gây ra cơn đau nhói.
Các triệu chứng liên quan: Sốt, tiêu chảy, có chất nhầy, máu và nhu cầu đại tiện gấp.
8. Rối loạn chức năng sàn chậu
Nếu cơ sàn chậu của bạn không giãn ra đúng cách trong quá trình đại tiện, việc đi đại tiện sẽ trở nên khó khăn và đau đớn. Việc rặn có thể gây đau ở vùng bụng dưới hoặc xương chậu sau đó.
9. Ung thư ruột kết hoặc khối u trực tràng
Trong một số ít trường hợp, khối u ở đại tràng hoặc trực tràng có thể gây đau sau khi đại tiện do tắc nghẽn một phần hoặc loét thành ruột.
Dấu hiệu cảnh báo: Thay đổi thói quen đại tiện, sụt cân không rõ nguyên nhân, ra máu trong phân và mệt mỏi kéo dài.
Chẩn đoán tình trạng đau bụng sau khi đại tiện
Bởi vì nhiều bệnh lý có thể gây ra cơn đau này nên việc chẩn đoán cần có sự đánh giá y tế cẩn thận.
1. Xem xét bệnh sử và khám thực thể
- Bác sĩ sẽ hỏi về thời gian, vị trí của cơn đau, độ đặc của phân và các triệu chứng liên quan (chảy máu, đầy hơi, sốt hoặc sụt cân).
- Khám trực tràng bằng tay có thể được thực hiện để kiểm tra bệnh trĩ, vết nứt hậu môn hoặc các bất thường về trương lực cơ.
2. Xét nghiệm trong phòng thí nghiệm
- Xét nghiệm máu để tìm tình trạng viêm, nhiễm trùng hoặc thiếu máu.
- Phân tích phân để phát hiện nhiễm trùng, ký sinh trùng hoặc máu.
3. Nghiên cứu hình ảnh và nội soi
- Nội soi đại tràng hoặc nội soi đại tràng sigma: Để quan sát trực tiếp đại tràng và trực tràng và kiểm tra tình trạng viêm, loét hoặc khối u.
- Siêu âm hoặc chụp cộng hưởng từ (ở phụ nữ): Để phát hiện lạc nội mạc tử cung hoặc các bất thường ở vùng chậu.
- Chụp cắt lớp vi tính: Để đánh giá tình trạng viêm ruột hoặc áp xe.
4. Kiểm tra chức năng
- Xét nghiệm đẩy bóng ra ngoài (balloon expulsion test) hoặc đo áp lực hậu môn trực tràng có thể được sử dụng để đánh giá rối loạn chức năng sàn chậu hoặc độ nhạy cảm của trực tràng.
Điều trị tình trạng đau bụng sau khi đại tiện
Việc điều trị tùy thuộc vào nguyên nhân cơ bản nhưng thường bao gồm thay đổi lối sống, dùng thuốc và đôi khi là phẫu thuật.
1. Chế độ ăn uống và lối sống
- Ăn nhiều chất xơ (trái cây, rau và ngũ cốc nguyên hạt) để ngăn ngừa táo bón.
- Uống đủ nước để giữ cho phân mềm.
- Tránh các thực phẩm kích thích làm trầm trọng thêm các triệu chứng (thức ăn béo, cay hoặc tạo hơi).
- Tập thể dục thường xuyên để kích thích nhu động ruột.
- Kiểm soát căng thẳng vì lo lắng có thể làm trầm trọng thêm tình trạng nhạy cảm của ruột và hội chứng ruột kích thích.
2. Thuốc
- Đối với hội chứng ruột kích thích: Thuốc chống co thắt (như mebeverine hoặc hyoscine), thuốc chống trầm cảm tác động vào đường ruột và men vi sinh.
- Đối với bệnh viêm ruột: Thuốc chống viêm (như mesalazine), thuốc corticosteroid hoặc tác nhân sinh học.
- Đối với táo bón: Thuốc nhuận tràng thẩm thấu hoặc tạo khối (như lactulose hoặc psyllium).
- Đối với vết nứt hậu môn hoặc bệnh trĩ: Thuốc gây tê tại chỗ, thuốc mỡ nitroglycerin hoặc kem corticosteroid.
- Đối với nhiễm trùng: Dùng thuốc kháng sinh hoặc thuốc chống ký sinh trùng thích hợp.
3. Vật lý trị liệu
Đối với rối loạn chức năng sàn chậu, liệu pháp phản hồi sinh học và rèn luyện thư giãn có thể giúp bạn phối hợp các cơ trong quá trình đại tiện.
4. Lựa chọn phẫu thuật
Nếu bạn bị nứt hậu môn mãn tính, trĩ nặng hoặc bệnh về cấu trúc đường ruột (chẳng hạn như hẹp hoặc khối u), có thể cần phải phẫu thuật.
Khi nào bạn cần đi khám ?
Bạn cần tìm kiếm sự chăm sóc y tế nếu:
- Cơn đau kéo dài hơn 4-5 ngày hoặc trầm trọng hơn.
- Bạn nhận thấy máu hoặc chất nhầy trong phân của bạn.
- Bạn bị sốt, sụt cân không chủ ý hoặc mệt mỏi.
- Bạn cảm thấy ruột không được làm rỗng hết hoặc có khối u ở trực tràng.
Đau bụng sau khi đại tiện là một triệu chứng, không phải là bệnh. Việc chẩn đoán yêu cầu xác định nguyên nhân chính xác thông qua đánh giá cẩn thận và điều trị tập trung vào việc khắc phục nguyên nhân đó đồng thời giảm bớt sự khó chịu.
