Chóng mặt, tê chân và mệt mỏi có thể xảy ra cùng nhau trong các bệnh hoặc tình trạng như bệnh đa xơ cứng, thiếu vitamin B12 hoặc bệnh thần kinh ngoại biên; tất cả đều ảnh hưởng đến hệ thần kinh và mức năng lượng. Trong trường hợp khẩn cấp, tê đột ngột kèm theo chóng mặt có thể báo hiệu đột quỵ, cần được chăm sóc y tế ngay lập tức.
Dưới đây là một số bệnh lý thường gặp gây chóng mặt, tê chân, mệt mỏi cùng những thông tin về chẩn đoán và điều trị.
Những nguyên nhân gây chóng mặt, tê chân, kèm theo mệt mỏi
1. Bệnh đa xơ cứng
Bệnh đa xơ cứng thường gây ra ba triệu chứng này. Bệnh này xảy ra khi hệ thống miễn dịch của chúng ta tấn công nhầm vào lớp vỏ bảo vệ của các sợi thần kinh trong não và tủy sống.
Khi bạn mắc bệnh đa xơ cứng, tổn thương các sợi thần kinh sẽ làm gián đoạn sự giao tiếp giữa não và cơ thể. Đây là lý do khiến bạn có thể cảm thấy chóng mặt, tê chân và mệt mỏi. Bệnh ảnh hưởng đến những người khác nhau theo những cách khác nhau, nhưng mệt mỏi là một trong những triệu chứng phổ biến nhất mà bệnh nhân báo cáo.
2. Thiếu vitamin B12
Cơ thể chúng ta cần vitamin B12 để tạo ra các tế bào thần kinh và hồng cầu khỏe mạnh. Khi cơ thể thiếu vitamin B12, hệ thống thần kinh của bạn không thể hoạt động bình thường và bạn không thể sản xuất đủ tế bào máu khỏe mạnh để vận chuyển oxy đi khắp cơ thể.
Sự thiếu hụt này tạo ra ba triệu chứng bạn đang gặp phải. Tổn thương thần kinh gây ra cảm giác tê và ngứa ran ở chân, lượng oxy cung cấp cho não giảm gây chóng mặt, và sự suy giảm chức năng tế bào nói chung dẫn đến mệt mỏi. Những người ăn chay, người lớn tuổi và những người bị rối loạn tiêu hóa có nguy cơ thiếu hụt cao hơn.
3. Bệnh thần kinh ngoại biên
Bệnh thần kinh ngoại biên có nghĩa là tổn thương các dây thần kinh bên ngoài não và tủy sống của bạn. Bệnh tiểu đường gây ra tình trạng này thường xuyên nhất, nhưng nhiễm trùng, bệnh tự miễn và một số thuốc cũng có thể gây ra bệnh thần kinh ngoại biên.
Khi bạn bị bệnh thần kinh ngoại biên, các dây thần kinh bị tổn thương ở chân sẽ gửi tín hiệu bất thường đến não, tạo ra cảm giác tê, ngứa ran hoặc đau. Tình trạng này thường đi kèm với mệt mỏi vì cơ thể bạn tiêu tốn thêm năng lượng để bù đắp cho chức năng thần kinh bị suy giảm. Chóng mặt có thể phát triển nếu bệnh thần kinh ảnh hưởng đến dây thần kinh giúp điều chỉnh huyết áp và nhịp tim.
4. Thiếu máu: Không đủ oxy trong máu
Thiếu máu có nghĩa là máu của bạn chứa quá ít tế bào hồng cầu hoặc quá ít huyết sắc tố – loại protein mang oxy. Khi các mô và cơ quan không nhận đủ oxy, bạn sẽ cảm thấy mệt mỏi và chóng mặt. Thiếu máu nặng hoặc kéo dài có thể làm tổn thương dây thần kinh ngoại biên, dẫn đến tê chân.
Nhiều yếu tố gây thiếu máu, bao gồm thiếu sắt, thiếu vitamin, bệnh mãn tính và mất máu. Phụ nữ trải qua kỳ kinh nguyệt nhiều, phụ nữ mang thai và những người mắc bệnh thận mãn tính có nguy cơ mắc bệnh thiếu máu cao hơn.
5. Suy giáp: Tuyến giáp hoạt động kém
Tuyến giáp của chúng ta sản xuất ra các hormone điều chỉnh quá trình trao đổi chất, sản xuất năng lượng và chức năng thần kinh. Khi tuyến này sản xuất quá ít hormone tuyến giáp – một tình trạng gọi là suy giáp – gần như mọi hệ thống trong cơ thể chúng ta đều hoạt động chậm lại.
Suy giáp gây mệt mỏi vì tế bào không thể tạo ra năng lượng một cách hiệu quả. Tình trạng này cũng ảnh hưởng đến hệ thần kinh của bạn, có khả năng gây ra cảm giác tê và ngứa ran ở tứ chi. Chóng mặt có thể là kết quả của ảnh hưởng của bệnh suy giáp lên nhịp tim và sự điều hòa huyết áp.
6. Hội chứng mệt mỏi mãn tính: Một rối loạn phức tạp
Hội chứng mệt mỏi mãn tính – thuật ngữ y học là myalgic encephalomyelitis – gây ra tình trạng rất mệt mỏi mà không cải thiện khi nghỉ ngơi và trở nên trầm trọng hơn khi hoạt động thể chất hoặc tinh thần. Những người mắc chứng này thường xuyên bị chóng mặt, đặc biệt là khi đứng lên và nhiều người có cảm giác tê hoặc ngứa ran.
Các bác sĩ không hiểu đầy đủ nguyên nhân gây ra hội chứng mệt mỏi mãn tính, nhưng tình trạng này dường như liên quan đến các vấn đề về hệ thống miễn dịch, chuyển hóa năng lượng và chức năng hệ thần kinh.
Bác sĩ chẩn đoán chóng mặt, tê chân kèm theo mệt mỏi như thế nào
Bác sĩ sẽ bắt đầu bằng cách xem xét bệnh sử của bạn và thực hiện kiểm tra thể chất. Bạn nên mô tả thời điểm các triệu chứng bắt đầu, điều gì khiến chúng giảm đi hơn hoặc tệ hơn, và liệu bạn có bất kỳ triệu chứng nào khác không.
Các xét nghiệm chẩn đoán giúp xác định nguyên nhân cơ bản:
- Xét nghiệm máu. Xét nghiệm máu có thể cho thấy tình trạng thiếu vitamin B12, thiếu máu, các vấn đề về tuyến giáp, tiểu đường và các dấu hiệu viêm, hoặc hoạt động tự miễn dịch. Bác sĩ có thể sẽ kiểm tra công thức máu toàn phần, mức vitamin B12, chức năng tuyến giáp, lượng đường trong máu và các dấu hiệu liên quan khác.
- Khám thần kinh. Bác sĩ đánh giá phản xạ, sức mạnh cơ bắp, sự phối hợp và cảm giác của bạn. Bác sĩ sẽ kiểm tra xem bạn có thể cảm nhận được sự va chạm, nhiệt độ và độ rung ở các bộ phận khác nhau trên cơ thể như thế nào, đặc biệt là ở chân và bàn chân.
- Quét hình ảnh cộng hưởng từ (MRI). Quét hình ảnh cộng hưởng từ có thể cho thấy các tổn thương ở não và tủy sống gợi ý bệnh đa xơ cứng hoặc các bệnh lý thần kinh khác. Kỹ thuật hình ảnh này cung cấp hình ảnh chi tiết của các mô mềm mà không cần sử dụng bức xạ.
- Nghiên cứu dẫn truyền thần kinh và điện cơ. Hai xét nghiệm này đo lường mức độ tín hiệu điện truyền qua dây thần kinh và cách cơ của bạn phản ứng với các tín hiệu này. Những xét nghiệm này giúp bác sĩ chẩn đoán bệnh thần kinh ngoại biên và xác định mức độ nghiêm trọng của nó.
- Nghiệm pháp bàn nghiêng. Xét nghiệm này đánh giá cơ thể bạn điều chỉnh huyết áp và nhịp tim như thế nào khi bạn thay đổi tư thế. Xét nghiệm này có thể xác định các vấn đề với hệ thống thần kinh tự chủ có thể giải thích cho tình trạng chóng mặt của bạn.
Các lựa chọn điều trị
Việc điều trị phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân cơ bản. Bác sĩ sẽ điều chỉnh liệu pháp để giải quyết tình trạng cụ thể ảnh hưởng đến bạn.
Điều trị bệnh đa xơ cứng
Các liệu pháp điều chỉnh bệnh có thể làm chậm sự tiến triển của bệnh đa xơ cứng và giảm tần suất bùng phát triệu chứng. Những thuốc này bao gồm interferon, glatiramer acetate, và các liệu pháp tiêm truyền và uống mới hơn. Bác sĩ cũng có thể kê đơn thuốc để kiểm soát các triệu chứng cụ thể như mệt mỏi, cứng cơ hoặc đau.
Vật lý trị liệu giúp bạn duy trì sức mạnh, sự linh hoạt và thăng bằng. Liệu pháp nghề nghiệp dạy cho bạn các chiến lược để bảo tồn năng lượng và điều chỉnh các hoạt động hàng ngày phù hợp với khả năng của bạn.
Khắc phục tình trạng thiếu vitamin B12
Phương pháp điều trị thường là bổ sung vitamin B12 bằng cách uống hoặc tiêm. Nếu bạn bị thiếu hụt nghiêm trọng hoặc gặp khó khăn trong việc hấp thụ B12 từ đường tiêu hóa, bác sĩ có thể sẽ khuyên bạn nên tiêm. Hầu hết mọi người nhận thấy sự cải thiện về mức năng lượng của họ trong vòng một vài tuần, mặc dù các triệu chứng thần kinh có thể mất 2-3 tháng để giải quyết hoàn toàn.
Bác sĩ cũng sẽ điều tra lý do tại sao bạn phát triển tình trạng thiếu hụt này và giải quyết mọi vấn đề cơ bản về chế độ ăn uống hoặc hấp thu.
Quản lý bệnh thần kinh ngoại biên
Việc điều trị tập trung vào giải quyết nguyên nhân cơ bản, chẳng hạn như kiểm soát lượng đường trong máu tốt hơn đối với bệnh thần kinh tiểu đường. Thuốc có thể giúp giảm đau dây thần kinh, bao gồm một số thuốc chống trầm cảm, thuốc chống động kinh và thuốc bôi.
Sửa đổi lối sống đóng một vai trò quan trọng trong quản lý. Bạn nên bảo vệ bàn chân của mình khỏi bị thương, kiểm tra vết thương hàng ngày, duy trì kiểm soát lượng đường trong máu nếu bạn mắc bệnh tiểu đường, hạn chế uống rượu bia, và tham gia các hoạt động thể chất thường xuyên.
Điều trị thiếu máu
Việc điều trị phụ thuộc vào loại và nguyên nhân gây thiếu máu. Thiếu máu do thiếu sắt đòi hỏi phải bổ sung sắt và thay đổi chế độ ăn uống để tăng lượng sắt. Nếu bị thiếu máu do thiếu vitamin, bạn sẽ cần bổ sung vitamin thích hợp. Thiếu máu do bệnh mãn tính cần điều trị căn bệnh tiềm ẩn.
Kiểm soát bệnh suy giáp
Liệu pháp thay thế hormone tuyến giáp điều trị hiệu quả bệnh suy giáp. Bạn sẽ dùng thuốc hàng ngày có chứa hormone tuyến giáp tổng hợp, thường là levothyroxine. Bác sĩ sẽ theo dõi mức độ tuyến giáp của bạn thường xuyên và điều chỉnh liều thuốc khi cần thiết.
Hầu hết mọi người cảm thấy tốt hơn đáng kể trong vòng 3-4 tuần kể từ khi bắt đầu điều trị, mặc dù có thể mất 4-6 tháng để tìm ra liều tối ưu. Bạn có thể sẽ phải dùng thuốc này suốt đời.
Giải quyết hội chứng mệt mỏi mãn tính
Không có phương pháp điều trị duy nhất nào có thể chữa khỏi hội chứng mệt mỏi mãn tính, nhưng các phương pháp khác nhau có thể giúp kiểm soát các triệu chứng. Liệu pháp hành vi nhận thức giúp bạn phát triển các chiến lược đối phó và điều chỉnh mức độ hoạt động của mình một cách thích hợp.
Bác sĩ có thể kê đơn thuốc để giảm các vấn đề về giấc ngủ, đau, hoặc trầm cảm. Nhiều người được hưởng lợi từ các chiến lược điều chỉnh nhịp độ, bao gồm cân bằng hoạt động với nghỉ ngơi để tránh gây ra các triệu chứng bùng phát.
Khi nào bạn cần tìm kiếm sự chăm sóc y tế?
Bạn nên đến gặp bác sĩ ngay nếu thấy chóng mặt, tê chân và mệt mỏi, đặc biệt nếu các triệu chứng này mới xuất hiện, nghiêm trọng hoặc trầm trọng hơn. Tìm kiếm sự chăm sóc khẩn cấp nếu bạn cũng gặp một trong các triệu chứng sau:
- Đau đầu dữ dội đột ngột
- Khó nói hoặc khó hiểu lời nói
- Vấn đề về thị lực hoặc mất thị lực
- Yếu ở một bên cơ thể
- Mất ý thức hoặc lú lẫn
- Đau ngực hoặc khó thở
- Mất kiểm soát hành vi tiểu tiện hoặc đại tiện
Những triệu chứng bổ sung này có thể cho thấy đột quỵ, chấn thương tủy sống hoặc trường hợp cấp cứu y tế khác cần được điều trị ngay lập tức.
