Khi bạn thường xuyên bị tê chân và đau ngực thì rất có thể bạn đang mắc bệnh động mạch ngoại biên. Tê chân và đau ngực xảy ra khi chất béo tích tụ trong động mạch cung cấp máu cho các chi và các cơ quan, hạn chế lưu lượng máu đi khắp cơ thể.
Bệnh động mạch ngoại biên là gì?
Bệnh động mạch ngoại biên (peripheral artery disease) phát triển khi mảng bám tích tụ bên trong động mạch. Mảng bám này bao gồm chất béo, cholesterol, canxi và các chất khác trong máu của bạn. Khi mảng bám tích tụ theo thời gian, nó làm thu hẹp các động mạch và khiến máu khó lưu thông qua chúng hơn. Khi chân không nhận đủ máu giàu oxy, bạn sẽ cảm thấy tê, ngứa ran hoặc đau. Khi tim không được cung cấp đủ máu, bạn sẽ thấy đau ngực.
Các bác sĩ coi bệnh động mạch ngoại biên là một dấu hiệu cảnh báo rằng bạn cũng có thể bị tắc nghẽn các động mạch ở nơi khác trong cơ thể, bao gồm cả các động mạch cung cấp máu cho tim và não.
Vì sao bệnh này gây tê chân, đau ngực?
Chân của bạn cảm thấy tê vì các động mạch bị thu hẹp không thể cung cấp đủ oxy cho cơ và các dây thần kinh ở chân. Việc thiếu oxy này đặc biệt ảnh hưởng đến bạn trong quá trình hoạt động thể chất – khi cơ bắp cần nhiều máu hơn bình thường. Bạn thường nhận thấy tình trạng tê bắt đầu khi bạn đi bộ hoặc tập thể dục và cải thiện khi bạn nghỉ ngơi.
Cơn đau ngực xảy ra vì một lý do tương tự. Khi các động mạch cung cấp máu cho tim bị thu hẹp, cơ tim không nhận đủ oxy. Sự thiếu hụt oxy này tạo ra cảm giác tức ngực. Các chuyên gia y tế gọi đây là cơn đau thắt ngực. Giống như tê chân, cơn đau này thường xuất hiện khi gắng sức và giảm bớt khi nghỉ ngơi.
Điều gì làm tăng nguy cơ phát triển bệnh này?
Một số yếu tố khiến bạn dễ mắc bệnh động mạch ngoại biên:
- Hút thuốc lá. Hút thuốc làm tổn thương niêm mạc mạch máu và đẩy nhanh quá trình tích tụ mảng bám. Thói quen này là yếu tố nguy cơ mạnh nhất gây ra bệnh động mạch ngoại biên.
- Bệnh tiểu đường. Bệnh tiểu đường ảnh hưởng đến cách cơ thể bạn xử lý lượng đường trong máu. Lượng đường trong máu cao làm tổn thương các mạch máu theo thời gian, khiến mảng bám dễ hình thành hơn.
- Huyết áp cao. Huyết áp cao buộc tim phải làm việc nhiều hơn và làm hư hại thành động mạch. Sự hư hại này tạo ra những điểm mà mảng bám có thể tích tụ dễ dàng hơn.
- Cholesterol cao. Cholesterol cao cung cấp nguyên liệu thô cho sự hình thành mảng bám. Khi bạn có quá nhiều cholesterol trong máu, nó sẽ đọng lại trên thành động mạch.
- Tuổi tác. Tuổi tác đóng một vai trò quan trọng vì mảng bám tích tụ dần dần qua nhiều năm. Những người trên 50 tuổi có nguy cơ cao hơn, mặc dù những người trẻ tuổi có nhiều yếu tố nguy cơ cũng có thể mắc bệnh này.
- Tiền sử gia đình mắc bệnh tim hoặc bệnh động mạch ngoại biên làm tăng nguy cơ mắc bệnh này. Các yếu tố di truyền ảnh hưởng đến cách cơ thể bạn xử lý cholesterol và duy trì sức khỏe mạch máu.
Các bác sĩ chẩn đoán tình trạng này như thế nào?
Bác sĩ của bạn bắt đầu bằng việc khám sức khoẻ toàn diện. Bác sĩ kiểm tra mạch ở chân và bàn chân của bạn, lắng nghe động mạch bằng ống nghe để phát hiện âm thanh bất thường, và tìm các dấu hiệu lưu lượng máu kém như thay đổi màu da hoặc vết thương chậm lành.
Xét nghiệm chỉ số mắt cá chân-cánh tay so sánh huyết áp ở mắt cá chân với huyết áp ở cánh tay. Bạn nằm xuống trong khi kỹ thuật viên đo áp suất bằng máy đo huyết áp và thiết bị siêu âm. Nếu huyết áp ở mắt cá chân của bạn thấp hơn đáng kể so với huyết áp ở cánh tay, kết quả này cho thấy các động mạch ở chân của bạn bị tắc.
Hình ảnh siêu âm sẽ giúp bác sĩ nhìn thấy lưu lượng máu qua động mạch của bạn. Kỹ thuật viên di chuyển thiết bị qua chân hoặc ngực của bạn trong khi sóng âm thanh tạo ra hình ảnh mạch máu của bạn trên màn hình. Xét nghiệm này cho thấy những chỗ tắc nghẽn nằm ở đâu và mức độ nghiêm trọng của chúng.
Điện tâm đồ ghi lại hoạt động điện của tim bạn. Bạn nằm xuống trong khi kỹ thuật viên đặt các điện cực nhỏ lên ngực, cánh tay và chân bạn. Xét nghiệm này cho biết tim của bạn có dấu hiệu giảm lưu lượng máu hay không.
Bài kiểm tra gắng sức sẽ theo dõi tim của bạn khi bạn tập thể dục trên máy chạy bộ hoặc xe đạp cố định. Nếu bạn không thể tập thể dục, bác sĩ sẽ cho bạn dùng thuốc khiến tim bạn phải làm việc nhiều hơn. Xét nghiệm này cho thấy tim bạn phản ứng như thế nào với nhu cầu gia tăng và liệu cơn đau ngực hoặc nhịp tim bất thường có phát triển hay không.
Việc chụp động mạch cung cấp hình ảnh chi tiết nhất về động mạch của bạn. Bác sĩ sẽ đưa một ống mỏng vào động mạch, thường ở háng của bạn, và luồn nó đến khu vực họ cần kiểm tra. Bác sĩ tiêm một loại thuốc nhuộm đặc biệt qua ống này để làm cho động mạch của bạn có thể nhìn thấy được trên hình ảnh X-quang. Thủ thuật này cho thấy chính xác vị trí và mức độ nghiêm trọng của động mạch của bạn.
Xét nghiệm máu kiểm tra mức cholesterol, lượng đường trong máu và các yếu tố khác góp phần gây ra bệnh động mạch. Xét nghiệm này giúp bác sĩ hiểu nguyên nhân gây ra tình trạng của bạn và cách điều trị hiệu quả nhất.
Các lựa chọn điều trị
Việc điều trị bệnh động mạch ngoại biên tập trung vào việc làm giảm các triệu chứng, ngăn ngừa bệnh trở nên trầm trọng hơn và giảm nguy cơ đau tim và đột quỵ.
Thay đổi lối sống
Bỏ hút thuốc là bước quan trọng nhất bạn có thể thực hiện. Hút thuốc làm cho bệnh động mạch ngoại biên tiến triển nhanh hơn và làm tăng đáng kể nguy cơ đau tim và đột quỵ. Nhiều nguồn lực có thể giúp bạn bỏ thuốc lá, bao gồm thuốc, tư vấn và các nhóm hỗ trợ.
Tập thể dục thường xuyên giúp cải thiện lưu lượng máu và giúp cơ thể bạn phát triển các mạch máu nhỏ mới vượt qua chỗ tắc nghẽn. Bác sĩ có thể đề xuất một chương trình tập thể dục có giám sát, trong đó bạn đi bộ cho đến khi cảm thấy khó chịu, nghỉ ngơi và sau đó đi bộ lại. Theo thời gian, phương pháp này sẽ tăng khoảng cách bạn có thể đi bộ mà không có triệu chứng.
Chế độ ăn có lợi cho tim sẽ làm giảm mức cholesterol và làm chậm quá trình tích tụ mảng bám. Bạn nên ăn nhiều trái cây, rau, ngũ cốc nguyên hạt và protein nạc, đồng thời hạn chế chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa và natri. Chuyên gia dinh dưỡng có thể giúp bạn lập kế hoạch bữa ăn phù hợp với sở thích và lối sống của bạn.
Kiểm soát cân nặng giúp giảm căng thẳng cho tim và mạch máu. Nếu bạn thừa cân, chỉ cần giảm một lượng nhỏ cũng có thể cải thiện các triệu chứng và sức khỏe tổng thể của bạn.
Dùng thuốc
Thuốc kháng tiểu cầu như aspirin hoặc clopidogrel ngăn ngừa cục máu đông hình thành trên mảng bám trong động mạch. Những thuốc này làm giảm nguy cơ đau tim và đột quỵ.
Thuốc statin làm giảm mức cholesterol và ổn định mảng bám hiện có, khiến nó ít có khả năng bị vỡ và gây tắc nghẽn hoàn toàn. Những thuốc này đã được chứng minh là làm giảm nguy cơ đau tim, đột quỵ và tử vong ở những người mắc bệnh động mạch ngoại biên.
Thuốc huyết áp giúp bảo vệ mạch máu của bạn khỏi bị tổn thương thêm. Bác sĩ có thể kê toa một hoặc nhiều loại tùy thuộc vào kết quả huyết áp của bạn và các tình trạng sức khỏe khác.
Thuốc cải thiện lưu lượng máu giúp một số người đi bộ xa hơn mà không bị đau. Cilostazol làm giãn thành động mạch và ngăn ngừa cục máu đông, trong khi pentoxifylline làm cho máu lưu thông dễ hơn qua các mạch bị thu hẹp.
Thuốc trị tiểu đường kiểm soát lượng đường trong máu, làm chậm tổn thương mạch máu và giảm nguy cơ biến chứng.
Phẫu thuật
Bác sĩ có thể thực hiện nong mạch để mở các động mạch bị tắc, bằng cách sử dụng một quả bóng nhỏ. Bác sĩ đưa một ống mỏng có một quả bóng xẹp ở đầu vào động mạch bị tắc và bơm phồng quả bóng để mở rộng đường đi. Thông thường, bác sĩ đặt một ống lưới nhỏ gọi là stent vào động mạch để giữ cho động mạch luôn thông thoáng.
Phẫu thuật xơ vữa loại bỏ mảng bám khỏi thành động mạch bằng cách sử dụng một lưỡi dao quay nhỏ hoặc tia laser gắn vào ống thông. Quy trình này có tác dụng tốt nhất đối với một số kiểu tắc nghẽn nhất định, đặc biệt là ở động mạch ở chân.
Phẫu thuật bắc cầu tạo ra một con đường mới cho máu chảy vòng qua chỗ động mạch bị tắc. Bác sĩ phẫu thuật sử dụng mạch máu từ một bộ phận khác của cơ thể bạn hoặc một ống tổng hợp để định tuyến lại dòng máu. Phương pháp phẫu thuật này đòi hỏi phải gây mê toàn thân và thời gian phục hồi lâu hơn so với các thủ thuật ít xâm lấn hơn.
Liệu pháp tiêu huyết khối làm tan cục máu đông bằng cách sử dụng các thuốc mạnh được đưa trực tiếp vào cục máu đông thông qua ống thông. Các bác sĩ dành phương pháp điều trị này cho những trường hợp tắc nghẽn nghiêm trọng hoặc trường hợp khẩn cấp.
Điều gì xảy ra nếu bạn không tìm cách điều trị?
Nếu không điều trị, bệnh động mạch ngoại biên thường nặng hơn theo thời gian. Sự tắc nghẽn trong động mạch sẽ ngày càng lớn hơn, làm giảm lưu lượng máu hơn nữa. Các triệu chứng của bạn trở nên nghiêm trọng hơn và xảy ra ngay cả khi bạn nghỉ ngơi. Trong những trường hợp nặng, lưu lượng máu kém có thể dẫn đến vết thương không lành, nhiễm trùng và chết mô cần phải cắt cụt chi.
Quan trọng hơn, quá trình bệnh tương tự vẫn tiếp tục diễn ra trong các động mạch cung cấp máu cho tim và não của bạn. Những người mắc bệnh động mạch ngoại biên không được điều trị phải đối mặt với nguy cơ đau tim và đột quỵ cao hơn nhiều. Những sự kiện này có thể gây tàn tật vĩnh viễn hoặc tử vong.
Khi nào bạn cần gặp bác sĩ?
Bạn cần tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức nếu bạn bị đau ngực, đặc biệt nếu kèm theo khó thở, đổ mồ hôi, buồn nôn hoặc cơn đau lan đến hàm, vai hoặc cánh tay. Những triệu chứng này cho thấy một cơn đau tim cần được điều trị khẩn cấp.
Hãy đặt lịch hẹn khám với bác sĩ sớm nếu bạn nhận thấy đau chân, tê chân hoặc yếu chân xảy ra khi bạn đi bộ và cải thiện khi nghỉ ngơi. Chẩn đoán và điều trị sớm có thể ngăn ngừa các biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống của bạn.
