Lạc nội mạc tử cung gây đau ở chính vị trí mô bệnh phát triển. Đây là một bệnh phổ biến, xảy ra ở khoảng 190 triệu phụ nữ trong độ tuổi sinh sản trên toàn thế giới, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Bất kỳ ai có tử cung đều có thể mắc bệnh này, và nhiều người trong số đó phải sống chung với những cơn đau ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống.
Theo bác sĩ Miguel Luna, Giám đốc chuyên môn về lạc nội mạc tử cung tại Viện Sản phụ khoa và Sức khỏe phụ nữ Cleveland Clinic, “Lạc nội mạc tử cung là một bệnh viêm mạn tính.” Bệnh khiến khả năng thụ thai bị giảm, nhưng dấu hiệu phổ biến nhất vẫn là các cơn đau bụng kinh dữ dội (thống kinh). Một nghiên cứu năm 2015 trên nhóm thanh thiếu niên mắc bệnh cho thấy 64% có các kỳ kinh nguyệt rất đau.
Bác sĩ Luna giải thích: “Khi bạn bị đau bụng kinh đến mức phải dùng thuốc giảm đau, phải nghỉ học hoặc nghỉ làm, đó là dấu hiệu cho thấy cần kiểm tra sâu hơn.” Bên cạnh kỳ kinh nguyệt đau, hai dấu hiệu quan trọng khác của lạc nội mạc tử cung là đau khi quan hệ tình dục và đau khi đi đại tiện. Khi ba triệu chứng này xuất hiện cùng nhau, có nhiều khả năng là bạn mắc bệnh lạc nội mạc tử cung.
Vì sao lạc nội mạc tử cung gây đau?
Niêm mạc tử cung là loại mô tuyến đặc biệt, phản ứng với sự thay đổi của estrogen và progesterone, và bong ra mỗi tháng trong kỳ kinh.
Ở bệnh lạc nội mạc tử cung, loại mô tương tự lại phát triển ở ngoài tử cung. “Mặc dù nằm sai vị trí, mô này vẫn chịu tác động của hormone và vẫn phát triển – bong tróc mỗi tháng,” bác sĩ Luna cho biết. Điều này gây viêm và hình thành sẹo vì các cơ quan khác trong cơ thể không được thiết kế để chịu sự thay đổi này như tử cung.
Trong một số trường hợp, mô lạc nội mạc có thể gây sẹo ở phúc mạc (lớp màng lót trong ổ bụng và khung chậu), hoặc phát triển tại buồng trứng, ống dẫn trứng hay thậm chí ruột. Khi mô sẹo khiến các cơ quan dính vào nhau, cơn đau sẽ tăng lên. Ví dụ, trực tràng có thể bị dính vào mặt sau của tử cung, gây đau khi di chuyển hoặc khi đi đại tiện.
Vị trí đau mà bạn cảm nhận
Bạn sẽ cảm nhận cơn đau ở nơi mô lạc nội mạc tử cung xuất hiện. Đây là lý do đau vùng chậu trong kỳ kinh là triệu chứng phổ biến nhất.
“Nếu lạc nội mạc tử cung nằm trong khung chậu, nó sẽ gây đau vùng chậu. Cơn đau tăng lên trong thời kỳ kinh nguyệt, và theo thời gian cơn đau có thể xuất hiện cả ngoài kỳ kinh,” bác sĩ Luna lý giải.
Tùy vào vị trí tổn thương, bạn có thể cảm thấy đau ở:
- Lưng
- Một bên hông hoặc vùng bụng bên
- Ngực
- Vùng cổ
- Cơ hoành
Những vị trí đau này thường phản ánh đúng nơi tổn thương. Ví dụ:
- Lạc nội mạc tử cung ở buồng trứng phải sẽ khiến bạn thấy đau nhiều ở bên phải.
- Tổn thương ở ruột, trực tràng hoặc đại tràng sigma sẽ khiến bạn thấy đau khi đi đại tiện, đôi khi có máu trong phân.
Các yếu tố làm cơn đau nặng hơn
Mức độ đau còn phụ thuộc vào dạng và mức độ nặng của bệnh. Lạc nội mạc tử cung có ba dạng chính:
- Lạc nội mạc tử cung nông: Mô bệnh nằm trên bề mặt các cơ quan trong ổ bụng.
- Lạc nội mạc tử cung sâu: Mô bệnh xâm lấn sâu hơn vào các cơ quan hoặc mô.
- Lạc nội mạc tử cung ở buồng trứng: Hình thành các nang (u nang chocolate) trong buồng trứng.
Bác sĩ Luna cho biết: U nang buồng trứng thường nặng dần theo thời gian vì chúng chứa dịch và tiếp tục phát triển. Một số dạng khác cũng có thể trở nên khó điều trị khi mô bệnh “nhờn thuốc” sau thời gian dài dùng thuốc nội tiết.
Các dạng nông, sâu và ở buồng trứng không hẳn tiến triển từ nhau mà được xem là ba dạng riêng biệt.
Cơn đau giúp chẩn đoán bệnh như thế nào?
Ngày nay, bác sĩ có thể dựa nhiều hơn vào triệu chứng và nghiên cứu hình ảnh để chẩn đoán bệnh.
“Nếu bạn đến khám vì đau bụng kinh, đau khi quan hệ tình dục, và có cảm giác đau phía sau tử cung, chúng tôi sẽ chỉ định chụp cộng hưởng từ (MRI). Từ đó chúng tôi có thể thấy được tổn thương ở buồng trứng hoặc các tổn thương sâu khác để đưa ra chẩn đoán,” bác sĩ Luna nói.
Trước đây, bệnh chỉ có thể được xác nhận bằng nội soi ổ bụng và sinh thiết, khiến nhiều người mất nhiều năm mới được chẩn đoán. Nay việc không cần phẫu thuật giúp phát hiện bệnh sớm hơn.
Ghi lại triệu chứng để hỗ trợ chẩn đoán
Nếu bạn nghi ngờ mình mắc bệnh lạc nội mạc tử cung, hãy mô tả càng chi tiết càng tốt:
- Đau như thế nào?
- Đau khi nào?
- Cơn đau có liên quan đến việc tiểu tiện, đại tiện hay quan hệ tình dục không?
- Có xuất hiện máu trong nước tiểu hoặc phân khi đến kỳ kinh không?
Việc ghi chép triệu chứng giúp bác sĩ hiểu rõ tình trạng của bạn và định hướng chẩn đoán tốt hơn.
Cách kiểm soát cơn đau do lạc nội mạc tử cung
Sau khi được chẩn đoán, hướng điều trị sẽ phụ thuộc vào mục tiêu cá nhân như giảm đau, cải thiện khả năng sinh sản hoặc chuẩn bị có thai trong thời gian sớm. Dưới đây là những lựa chọn điều trị.
1. Điều trị nội khoa và phẫu thuật
- Thuốc nội tiết, thuốc tránh thai, progesterone hoặc các thuốc điều hòa hormone.
- Phẫu thuật cắt bỏ mô lạc nội mạc tử cung.
2. Thay đổi lối sống
Một số người cải thiện triệu chứng bằng các phương pháp không dùng thuốc:
- Tập thể dục đều đặn
- Yoga giúp tăng sức mạnh vùng chậu
- Thư giãn, thiền
- Vật lý trị liệu cho sàn chậu
- Châm cứu
3. Điều chỉnh chế độ ăn
Không có chế độ ăn cụ thể nào được chứng minh hiệu quả tuyệt đối, nhưng mỗi người có thể hợp với một kiểu ăn khác nhau:
- Có người hợp với ăn chay
- Có người cải thiện khi theo chế độ ăn Keto
Nếu bạn tìm được cách giúp giảm đau, hãy tiếp tục duy trì.
Chẩn đoán đúng giúp cải thiện chất lượng cuộc sống
Lạc nội mạc tử cung là bệnh gây suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống và sức khỏe sinh sản. Các nghiên cứu cho thấy điểm chất lượng cuộc sống của người mắc bệnh này có thể tương đương với của bệnh nhân ung thư.
“Đây là một bệnh gây tàn phế thực sự,” bác sĩ Luna nhấn mạnh. Việc được chẩn đoán đúng và kịp thời có thể mở ra cơ hội điều trị tốt hơn, giúp bạn sống thoải mái hơn và giảm bớt gánh nặng đau đớn kéo dài.
