Nhiều người bị đau bụng vào mỗi buổi sáng sau khi thức dậy. Cơn đau có thể từ khó chịu nhẹ đến đau quặn bụng, và thường ảnh hưởng đến sự thèm ăn, tâm trạng và hoạt động hàng ngày. Đau bụng buổi sáng có thể xảy ra do một số bệnh lý liên quan đến hệ tiêu hóa, thay đổi nội tiết tố, yếu tố tâm lý, hoặc các vấn đề liên quan đến giấc ngủ.
Những nguyên nhân gây đau bụng vào mỗi buổi sáng
Đau bụng buổi sáng có thể phát sinh từ nhiều yếu tố khác nhau. Các nguyên nhân phổ biến nhất liên quan đến hoạt động của đường tiêu hóa, sự thay đổi hormone và chất dịch cơ thể sau khi thức dậy hoặc ảnh hưởng từ chế độ ăn uống và cảm xúc từ ngày hôm trước.
1. Viêm dạ dày hoặc trào ngược axit
Khi bạn thức dậy, dạ dày của bạn bắt đầu sản xuất nhiều axit hơn để chuẩn bị cho việc ăn uống. Nếu niêm mạc dạ dày bị viêm (viêm dạ dày) hoặc nếu axit chảy ngược từ dạ dày vào thực quản (trào ngược axit), lượng axit này có thể kích ứng các mô và gây đau hoặc cảm giác nóng rát ở vùng bụng trên, đặc biệt là trước khi ăn sáng.
Những người bỏ bữa tối, ăn thức ăn cay hoặc nhiều dầu mỡ vào ban đêm, uống rượu bia hoặc caffeine có thể bị đau bụng nặng hơn vào buổi sáng vì dạ dày vẫn trống trong vài giờ trong khi axit vẫn tiếp tục được tiết ra.
2. Hội chứng ruột kích thích
Hội chứng ruột kích thích là một rối loạn chức năng của ruột, có thể gây đau bụng, đầy hơi và thay đổi thói quen đại tiện như tiêu chảy hoặc táo bón. Đối với nhiều người, các triệu chứng biểu hiện mạnh nhất vào buổi sáng vì ruột kết hoạt động mạnh hơn sau khi thức dậy và sau bữa ăn đầu tiên trong ngày.
Cơn đau do hội chứng ruột kích thích thường thuyên giảm sau khi đi đại tiện hoặc xì hơi, và có xu hướng tái phát vào hầu hết các buổi sáng nếu tình trạng này là mãn tính. Căng thẳng cảm xúc và giấc ngủ không đều có thể làm tăng thêm cơn đau này.
3. Táo bón
Khi phân ở lại đại tràng quá lâu, nó sẽ trở nên cứng và làm căng thành ruột. Vào ban đêm, nhu động ruột chậm lại và đến sáng, phân tích tụ có thể gây ra áp lực, chướng bụng, đau quặn ở vùng bụng dưới.
Táo bón thường liên quan đến chế độ ăn ít chất xơ, uống không đủ nước, thiếu hoạt động thể chất hoặc trì hoãn đại tiện. Cơn đau bụng buổi sáng thường cải thiện sau khi đại tiện.
4. Vấn đề về túi mật hoặc đường mật
Đau do sỏi mật hoặc viêm túi mật có thể xảy ra ở vùng bụng trên bên phải và có thể trở nên tồi tệ hơn vào buổi sáng, đặc biệt là sau bữa ăn nhiều chất béo vào tối hôm trước. Cơn đau thường dữ dội và có thể lan ra lưng hoặc vai phải. Một số người cũng cảm thấy buồn nôn hoặc nôn.
Sự gián đoạn dòng mật vào ban đêm có thể khiến túi mật co bóp mạnh hơn vào buổi sáng, gây khó chịu.
5. Bệnh loét dạ dày tá tràng
Loét dạ dày tá tràng là vết loét hở ở niêm mạc dạ dày hoặc tá tràng. Cơn đau do loét thường được mô tả là cảm giác nóng rát xuất hiện khi bụng đói – thường xảy ra vào ban đêm hoặc sáng sớm trước khi ăn sáng.
Cơn đau này xảy ra do axit dạ dày trực tiếp kích thích bề mặt vết loét lộ ra khi không có thức ăn đệm. Ăn một bữa nhỏ sẽ giảm đau tạm thời.
6. Nhiễm trùng đường tiêu hóa
Nếu cơn đau bụng xuất hiện đột ngột vào mỗi buổi sáng và kèm theo tiêu chảy, buồn nôn hoặc sốt thì nguyên nhân thường là nhiễm trùng đường ruột do vi khuẩn, vi rút hoặc ký sinh trùng. Nhiễm trùng làm xáo trộn quá trình tiêu hóa bình thường và kích thích co thắt ruột, thường mạnh nhất khi ruột bắt đầu cử động trở lại vào buổi sáng.
7. Tâm lý căng thẳng và lo lắng
Hệ thống tiêu hóa rất nhạy cảm với các trạng thái cảm xúc. Não và ruột giao tiếp với nhau thông qua trục ruột-não, và khi bạn gặp căng thẳng hoặc lo lắng mãn tính, mối liên hệ này có thể dẫn đến các cơn co thắt ruột bất thường và tăng tiết axit.
Đau bụng buổi sáng có thể xảy ra do các hormone gây căng thẳng như cortisol đạt mức cao nhất ngay sau khi thức dậy, kích thích hoạt động của dạ dày và ruột. Những người bị căng thẳng tâm lý thường nhận thấy cơn đau bụng hoặc buồn nôn xuất hiện thường xuyên vào buổi sáng trước khi đi làm hoặc đi học.
8. Không dung nạp thực phẩm
Một số người bị đau bụng vào buổi sáng do ăn một số loại thực phẩm vào đêm hôm trước, chẳng hạn như các sản phẩm từ sữa (không dung nạp lactose), đậu hoặc thực phẩm chứa nhiều đường fructose. Các chất không tiêu hóa sẽ lên men qua đêm trong ruột và giải phóng khí, gây chướng bụng và đau bụng khi nhu động ruột tiếp tục vào buổi sáng.
9. Tư thế ngủ và tích tụ khí về đêm
Nằm phẳng trong vài giờ có thể ảnh hưởng đến tiêu hóa. Khí và các chất trong ruột có thể đọng lại ở một số khu vực nhất định và khi bạn đứng dậy vào buổi sáng, khí này sẽ di chuyển và làm căng thành ruột, gây ra cơn đau quặn. Những người ăn khuya dễ mắc phải vấn đề này.
10. Nguyên nhân bệnh lý khác
Đau bụng buổi sáng cũng có thể do các tình trạng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng, chẳng hạn như viêm tụy, sỏi thận, bệnh gan, lạc nội mạc tử cung (ở phụ nữ) hoặc các bệnh viêm ruột như bệnh Crohn hoặc viêm loét đại tràng.
Chẩn đoán đau bụng mỗi sáng
Chẩn đoán nguyên nhân đòi hỏi phải đánh giá cẩn thận các triệu chứng, tiền sử bệnh và đôi khi là xét nghiệm hoặc xét nghiệm hình ảnh. Bạn không nên bỏ qua cơn đau tái phát vào buổi sáng, đặc biệt nếu nó kéo dài trong vài tuần hoặc kèm theo sụt cân, nôn mửa, ra máu trong phân hoặc sốt.
1. Xem xét bệnh sử và khám thực thể
Bác sĩ sẽ hỏi về đặc điểm của cơn đau (vị trí, cường độ, thời gian, mối liên hệ với bữa ăn và các yếu tố làm dịu cơn đau), thói quen ăn uống, mức độ căng thẳng, thói quen đại tiện và bất kỳ triệu chứng kèm theo nào như buồn nôn, đầy hơi hoặc thay đổi phân.
Khám thực thể có thể bao gồm ấn nhẹ vào bụng để xác định vị trí đau hoặc đầy hơi.
2. Xét nghiệm trong phòng thí nghiệm
Xét nghiệm máu có thể phát hiện các dấu hiệu nhiễm trùng, viêm, thiếu máu hoặc các vấn đề về gan và tuyến tụy. Xét nghiệm phân có thể xác định nhiễm trùng, máu ẩn hoặc thiếu hụt enzyme tiêu hóa.
3. Chụp hình ảnh và các xét nghiệm đặc biệt
- Siêu âm bụng có thể phát hiện sỏi mật, các vấn đề về gan hoặc thận và sưng ruột.
- Nội soi dạ dày giúp bác sĩ quan sát trực tiếp dạ dày và tá tràng để chẩn đoán viêm dạ dày hoặc loét dạ dày tá tràng.
- Nội soi đại tràng có thể cần thiết nếu đau ở vùng bụng dưới, hoặc nếu bác sĩ nghi ngờ bệnh đại tràng.
- Xét nghiệm hơi thở hydro có thể phát hiện tình trạng không dung nạp lactose hoặc sự phát triển quá mức của vi khuẩn đường ruột nhỏ.
Điều trị và quản lý
Việc điều trị đau bụng buổi sáng phụ thuộc vào nguyên nhân của nó. Tuy nhiên, một số biện pháp chung có thể giúp giảm các triệu chứng trong khi nguyên nhân cơ bản đang được điều trị.
1. Điều chỉnh thói quen ăn uống
- Ăn tối sớm (ít nhất ba giờ trước khi đi ngủ) và tránh các thức ăn cay hoặc nhiều dầu mỡ.
- Đừng bỏ bữa sáng, vì ăn sáng giúp trung hòa axit dạ dày và kích thích nhu động ruột khỏe mạnh.
- Ăn các bữa ăn nhỏ hơn, thường xuyên hơn thay vì các bữa ăn lớn.
- Hạn chế caffeine, rượu bia và đồ uống có ga.
2. Cải thiện thói quen đại tiện và uống nhiều nước
Uống nhiều nước trong ngày và ăn thực phẩm giàu chất xơ như rau, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt để ngăn ngừa táo bón. Đi vệ sinh vào cùng một thời điểm mỗi sáng để rèn luyện thói quen đại tiện.
3. Kiểm soát căng thẳng và cải thiện giấc ngủ
Thực hành các kỹ thuật thư giãn như thở sâu, thiền hoặc tập thể dục nhẹ nhàng. Cố gắng duy trì lịch trình ngủ đều đặn và tránh suy nghĩ quá mức hoặc căng thẳng liên quan đến công việc trước khi đi ngủ.
4. Sử dụng thuốc khi thích hợp
- Đối với viêm dạ dày hoặc trào ngược axit, bác sĩ có thể kê đơn thuốc ức chế bơm proton hoặc thuốc ức chế thụ thể histamine H2 để giảm axit dạ dày.
- Đối với táo bón, thuốc nhuận tràng nhẹ hoặc thuốc làm mềm phân có thể hữu ích.
- Đối với hội chứng ruột kích thích, thuốc chống co thắt và thuốc lợi khuẩn có thể làm giảm cơn đau quặn bụng và phục hồi chức năng đường ruột bình thường.
- Đối với nhiễm trùng đường tiêu hóa, có thể cần dùng thuốc kháng sinh hoặc thuốc chống ký sinh trùng sau khi có kết quả xét nghiệm.
Bạn chỉ nên sử dụng thuốc dưới sự giám sát của bác sĩ, vì việc sử dụng không đúng cách có thể che giấu các triệu chứng hoặc gây ra các vấn đề mới.
5. Tìm kiếm sự chăm sóc y tế
Nếu cơn đau bụng mỗi sáng trở nên trầm trọng hoặc kèm theo các triệu chứng đáng báo động như sụt cân, nôn ra máu, phân đen hoặc sốt thì bạn phải tham khảo ý kiến bác sĩ càng sớm càng tốt. Chẩn đoán sớm cho phép điều trị trước khi các biến chứng phát triển.
