Đau tai và đau đầu cùng một bên có nhiều nguyên nhân. Cơn đau này có thể nặng hoặc nhẹ, ngắt quãng hoặc liên tục và có thể biểu hiện cùng với các triệu chứng khác như sốt, buồn nôn và chóng mặt. Bài viết này trình bày tất cả các nguyên nhân gây đau tai và nhức đầu một bên và hướng dẫn cách chẩn đoán và điều trị từng nguyên nhân.
Đau tai và nhức đầu một bên là bệnh gì?
Một trong những bệnh hoặc rối loạn sau đây có thể gây đau tai và đau đầu ở cùng một bên.
Rối loạn khớp thái dương hàm
Khớp thái dương hàm nối hàm với xương thái dương của hộp sọ. Các rối loạn liên quan đến khớp này có thể gây đau tai và đau đầu cùng bên.
Rối loạn khớp thái dương hàm thường bị gây ra bởi các vấn đề như nghiến răng, chấn thương hàm, viêm khớp hoặc căng cơ do căng thẳng. Những tình trạng này có thể gây viêm hoặc lệch khớp, khiến khớp đè lên các dây thần kinh gần đó, gây đau lan ra tai và một bên đầu.
Chẩn đoán: Việc chẩn đoán thường bao gồm khám sức khỏe, trong đó bác sĩ kiểm tra tình trạng đau hàm, tiếng lách cách hoặc bật ra khi người bệnh mở hoặc ngậm miệng, và kiểm tra sự khó khăn khi cử động hàm. Các xét nghiệm bằng hình ảnh như chụp X-quang, chụp CT hoặc MRI cũng có thể được sử dụng để đánh giá cấu trúc của khớp.
Điều trị: Để quản lý rối loạn thái dương hàm, bác sĩ thường sử dụng thuốc giảm đau, thuốc giãn cơ hoặc thuốc chống viêm. Trong trường hợp nghiến răng, bác sĩ có thể khuyên dùng dụng cụ bảo vệ miệng. Các bài tập vật lý trị liệu để tăng cường cơ hàm và giảm căng cơ cũng rất hữu ích. Trong trường hợp nghiêm trọng, việc can thiệp bằng phẫu thuật có thể là cần thiết.
Chứng đau nửa đầu (migraine headache)
Chứng đau nửa đầu là những cơn đau đầu dữ dội, đau nhói, thường ảnh hưởng đến một bên đầu và đôi khi chúng có thể gây đau tai.
Nguyên nhân chính xác của chứng đau nửa đầu vẫn chưa được hiểu đầy đủ, nhưng bệnh này được cho là xảy ra do hoạt động não bất thường, ảnh hưởng đến tín hiệu thần kinh, hóa chất và mạch máu. Quá trình này có thể gây viêm và sưng, ảnh hưởng đến các dây thần kinh dẫn đến tai, gây đau.
Chẩn đoán: Chẩn đoán thường dựa trên bệnh sử và khám thần kinh. Các tiêu chí cụ thể từ Phân loại Quốc tế về Rối loạn Đau đầu (ICHD) thường được sử dụng, bao gồm có ít nhất 5 cơn đau đầu kéo dài 4–72 giờ, kèm theo các triệu chứng như buồn nôn, nôn, nhạy cảm với ánh sáng và tiếng ồn.
Điều trị: Điều trị bao gồm kiểm soát các triệu chứng và ngăn ngừa các cơn đau đầu tiếp theo. Việc điều trị có thể sử dụng các loại thuốc giảm đau như thuốc chống viêm không steroid, triptans và ergots, cũng như các loại thuốc phòng ngừa như thuốc chống trầm cảm, thuốc hạ huyết áp và thuốc chống động kinh. Nên điều chỉnh lối sống, như tập thể dục thường xuyên, ngủ đủ giấc và tránh các tác nhân đã biết.
Viêm tai giữa
Nhiễm trùng hoặc viêm tai giữa có thể gây đau tai và nhức đầu cùng bên.
Viêm tai giữa thường bị gây ra bởi nhiễm vi khuẩn hoặc vi rút, thường xảy ra sau khi bị cảm lạnh, viêm xoang hoặc nhiễm trùng họng. Nhiễm trùng gây ra sự tích tụ chất lỏng phía sau màng nhĩ, dẫn đến viêm và sưng, có thể gây đau ở tai và đầu.
Chẩn đoán: Chẩn đoán dựa trên các triệu chứng lâm sàng và kiểm tra bằng ống soi tai (otoscope), bác sĩ có thể nhìn thấy màng nhĩ phồng lên hoặc đỏ.
Điều trị: Điều trị viêm tai giữa có thể bao gồm thuốc kháng sinh nếu nguyên nhân là do vi khuẩn, thuốc giảm đau, và trong một số trường hợp là phẫu thuật đặt ống tai để dẫn lưu dịch.
Đau đầu chùm (cluster headaches)
Đau đầu chùm là một trong những loại đau đầu dữ dội nhất và có thể dẫn đến đau đầu và đau tai ở cùng một bên, điển hình là đau dữ dội quanh một mắt và cùng một bên đầu.
Nguyên nhân chính xác của đau đầu chùm vẫn chưa được biết, nhưng dường như bệnh này có liên quan đến hoạt động bất thường của vùng dưới đồi (hypothalamus). Vùng dưới đồi là một phần của não kiểm soát nhịp điệu sinh học. Những cơn đau đầu này thường theo chu kỳ, xảy ra vào cùng một thời điểm mỗi ngày hoặc mỗi năm. Cơn đau đầu chùm dẫn đến sự khó chịu đáng kể ở đầu và tai do sự kích hoạt của dây thần kinh sinh ba. Dây thần kinh sinh ba là dây thần kinh chính cho các cảm giác ở mặt.
Chẩn đoán: Chẩn đoán chủ yếu dựa vào các triệu chứng lâm sàng, bệnh nhân thường mô tả cơn đau dữ dội, nóng rát hoặc đau nhói. Các kỹ thuật chụp ảnh như chụp MRI hoặc CT có thể được sử dụng để loại trừ các tình trạng khác.
Điều trị: Điều trị cấp tính cho chứng đau đầu chùm bao gồm hít thở oxy 100% qua mặt nạ, thuốc triptan và thuốc gây tê cục bộ. Các phương pháp điều trị dự phòng bao gồm corticosteroid, thuốc chẹn kênh canxi và lithium. Thiết bị kích thích dây thần kinh phế vị không xâm lấn cũng cho thấy hiệu quả ở một số bệnh nhân.
Đau dây thần kinh sinh ba
Đau dây thần kinh sinh ba (trigeminal neuralgia) là tình trạng đau mãn tính ảnh hưởng đến dây thần kinh sinh ba, dẫn đến đau mặt dữ dội, bao gồm đau tai và đau đầu một bên.
Đau dây thần kinh sinh ba thường là kết quả của một mạch máu ép vào dây thần kinh sinh ba, dẫn đến sự hao mòn hoặc tổn thương lớp phủ bảo vệ xung quanh dây thần kinh (vỏ myelin). Tình trạng này có thể dẫn đến những cơn đau dữ dội ở mặt và các vùng lân cận, bao gồm cả tai và đầu.
Chẩn đoán: Chẩn đoán thường dựa trên mô tả của bệnh nhân về cơn đau, thường được mô tả là giống như bị sốc hoặc bỏng rát. MRI có thể giúp loại trừ các nguyên nhân khác gây đau mặt và xác định xem mạch máu có chèn ép dây thần kinh hay không.
Điều trị: Điều trị bao gồm thuốc chống co giật như carbamazepine, là thuốc có thể làm giảm sự kích thích của dây thần kinh, và phẫu thuật để di chuyển mạch máu ra khỏi dây thần kinh hoặc làm tổn thương dây thần kinh để ngăn các tín hiệu đau.
Nguyên nhân gây đau tai và nhức đầu một bên
Bài viết này đã liệt kê những nguyên nhân phổ biến nhất gây đau tai và nhức đầu cùng một bên, nhưng bạn cần lưu ý rằng nhiều bệnh lý khác cũng có thể dẫn đến triệu chứng này. Các tình trạng khác có thể bao gồm các vấn đề về răng miệng, nhiễm trùng xoang, một số loại khối u, v.v… Ngoài ra, do tính phức tạp và mức độ nghiêm trọng tiềm ẩn của những tình trạng này, bạn nên tìm tư vấn y tế chuyên nghiệp để được kiểm tra kỹ lưỡng, chẩn đoán và điều trị chính xác.
