Máu trong phân và đau bụng là hai triệu chứng có thể báo hiệu nhiều bệnh khác nhau trong hệ tiêu hóa. Đôi khi hai triệu chứng này nhẹ và tạm thời, nhưng trong nhiều trường hợp, chúng có thể chỉ ra những rối loạn nghiêm trọng cần được đánh giá và điều trị y tế. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ mô tả các nguyên nhân phổ biến gây ra máu trong phân kèm theo đau bụng, đồng thời cung cấp thông tin về chẩn đoán và điều trị nguyên nhân cơ bản.
Hiểu về máu trong phân
Máu trong phân có nghĩa là có máu chảy ở đâu đó trong đường tiêu hóa. Đường tiêu hóa bao gồm miệng, thực quản, dạ dày, ruột non, ruột già, trực tràng và hậu môn. Màu sắc và hình dạng của máu có thể cung cấp manh mối về nguồn chảy máu.
- Máu đỏ tươi thường xuất phát từ phần dưới của đường tiêu hóa, chẳng hạn như trực tràng hoặc hậu môn. Nó thường chỉ ra các tình trạng như bệnh trĩ, nứt hậu môn hoặc viêm trực tràng.
- Máu màu đỏ sẫm hoặc màu hạt dẻ gợi ý chảy máu ở phần trên hoặc phần giữa của đại tràng hoặc ruột non.
- Phân đen cho thấy máu đã được tiêu hóa, điều này thường có nghĩa là máu đang chảy ra từ đường tiêu hóa trên, chẳng hạn như dạ dày hoặc tá tràng.
Lượng máu có thể khác nhau, từ vết máu nhìn thấy trên giấy vệ sinh đến lượng máu lớn khiến phân có màu sẫm và dính.
Hiểu về đau bụng
Đau bụng là cảm giác khó chịu hoặc đau ở bất kỳ vị trí nào giữa ngực và háng. Cơn đau có thể phát sinh từ bất kỳ cơ quan nào trong bụng hoặc do viêm, tắc nghẽn hoặc kích ứng thành ruột. Cơn đau có thể là:
- Cơn đau chỉ giới hạn ở một khu vực. Cơn đau này thường gợi ý rằng một cơ quan hoặc cấu trúc nào đó bị ảnh hưởng (ví dụ như viêm ruột thừa hoặc viêm túi mật).
- Cơn đau giống như chuột rút, đến rồi đi. Cơn đau này thường do chướng bụng, đầy hơi hoặc tiêu chảy.
- Đau lan tỏa khắp bụng, có thể xảy ra do nhiễm trùng hoặc các tình trạng như viêm phúc mạc.
Khi cơn đau bụng xảy ra cùng với máu trong phân, nó thường biểu hiện tình trạng viêm, loét hoặc tổn thương cấu trúc ở các bộ phận của đường tiêu hóa.
Những nguyên nhân chính gây ra máu trong phân và đau bụng
Sự xuất hiện của cả máu trong phân và đau bụng có thể là do tình trạng viêm, nhiễm trùng, mạch máu, tân sinh (liên quan đến khối u) và chấn thương.
1. Bệnh trĩ và nứt hậu môn
Bệnh trĩ là tình trạng các tĩnh mạch sưng lên ở hậu môn hoặc phần dưới trực tràng, có thể chảy máu khi bạn đi đại tiện. Máu thường có màu đỏ tươi và xuất hiện trên giấy vệ sinh hoặc trên bề mặt phân. Các vết nứt hậu môn, là những vết rách nhỏ ở niêm mạc hậu môn, cũng có thể gây chảy máu đỏ tươi và đau nhói khi bạn đại tiện.
Bệnh trĩ và nứt hậu môn là những nguyên nhân lành tính gây ra máu trong phân và khó chịu nhẹ ở vùng bụng dưới.
2. Bệnh viêm ruột
Bệnh viêm ruột bao gồm bệnh Crohn và viêm loét đại tràng. Đây là những rối loạn viêm mãn tính qua trung gian miễn dịch, gây loét niêm mạc ruột.
- Viêm loét đại tràng chủ yếu xảy ra ở ruột già và trực tràng, dẫn đến tình trạng viêm niêm mạc liên tục. Chảy máu xuất phát từ vết loét; những vết loét này ăn mòn các mạch máu trong ruột kết.
- Bệnh Crohn có thể xảy ra ở bất kỳ phần nào của đường tiêu hóa và thường gây ra các vết loét sâu, loang lổ.
Cả hai tình trạng này đều gây đau bụng, thường giống như quặn bụng, kèm theo tiêu chảy ra máu, có chất nhầy trong phân và sụt cân.
3. Viêm đại tràng do nhiễm trùng
Nhiễm trùng do vi khuẩn như nhiễm khuẩn Salmonella, Shigella, Campylobacter hoặc Escherichia coli có thể làm viêm thành ruột, dẫn đến đau bụng, tiêu chảy và có máu trong phân.
4. Bệnh loét dạ dày tá tràng
Chảy máu do loét dạ dày hoặc loét tá tràng có thể gây ra phân đen. Cơn đau bụng thường nằm ở vùng bụng trên và có thể trầm trọng hơn khi dạ dày của bạn trống rỗng.
Nguyên nhân cơ bản là sự xói mòn thành dạ dày hoặc tá tràng do nhiễm axit hoặc vi khuẩn Helicobacter pylori, hoặc do sử dụng lâu dài các thuốc chống viêm không steroid như ibuprofen hoặc aspirin.
5. Ung thư đại trực tràng và polyp đại trực tràng
Các khối u hoặc polyp lớn ở đại tràng hoặc trực tràng có thể chảy máu, tạo ra máu đỏ hoặc sẫm màu trong phân. Chảy máu thường không liên tục và có thể kèm theo những thay đổi trong thói quen đại tiện, chẳng hạn như táo bón và tiêu chảy xen kẽ, đau bụng dưới âm ỉ.
Nguyên nhân là do tổn thương cơ học của các mạch máu mỏng manh của khối u, hoặc loét bề mặt khối u.
6. Bệnh túi thừa
Túi thừa là những túi nhỏ hình thành trong thành đại tràng. Khi chúng bị viêm (viêm túi thừa), chúng có thể gây đau bụng bên trái, sốt và chảy máu. Nếu mạch máu bên trong túi thừa bị vỡ, nó có thể gây chảy máu đáng kể mà không gây đau đớn nhiều.
7. Viêm đại tràng thiếu máu cục bộ
Viêm đại tràng thiếu máu cục bộ xảy ra khi lưu lượng máu đến một phần của đại tràng bị giảm tạm thời. Tình trạng này dẫn đến tổn thương mô, viêm và chảy máu. Viêm đại tràng thiếu máu cục bộ thường gây đau bụng đột ngột và đi tiêu ra máu ở người lớn tuổi hoặc những người mắc bệnh mạch máu.
8. Tắc ruột hoặc tổn thương đường ruột
Tắc ruột, táo bón nặng hoặc chấn thương đường tiêu hóa cũng có thể gây đau và chảy máu.
Khi nào bạn cần gặp bác sĩ?
Bạn cần đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu gặp các triệu chứng sau:
- Có một lượng lớn máu trong phân của bạn, hoặc phân đen như hắc ín
- Đau bụng dữ dội hoặc dai dẳng
- Chóng mặt hoặc suy nhược (dấu hiệu mất máu)
- Sốt hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng
- Giảm cân không chủ ý hoặc mệt mỏi
Ngay cả một lượng nhỏ máu xuất hiện nhiều lần cũng không nên bỏ qua, vì việc phát hiện sớm các tình trạng như ung thư ruột kết sẽ giúp điều trị hiệu quả.
Chẩn đoán
Khi bạn có máu trong phân và đau bụng, bác sĩ sẽ bắt đầu bằng việc xem xét bệnh sử và khám thực thể. Các câu hỏi quan trọng bao gồm khi nào các triệu chứng bắt đầu, lượng máu bạn nhìn thấy, màu sắc ra sao, phân cứng hay lỏng, và bạn có các triệu chứng khác như sốt, buồn nôn hoặc sụt cân hay không.
Các xét nghiệm chẩn đoán phổ biến bao gồm:
- Xét nghiệm phân để phát hiện máu ẩn và tìm nhiễm trùng hoặc viêm.
- Xét nghiệm máu để tìm tình trạng thiếu máu, nhiễm trùng hoặc dấu hiệu viêm.
- Nội soi (như nội soi đại tràng hoặc soi đại tràng sigma) để kiểm tra trực quan niêm mạc đường tiêu hóa của bạn và thu thập các mẫu mô.
- Nội soi đường tiêu hóa trên, nếu phân đen gợi ý chảy máu từ dạ dày hoặc tá tràng.
- Nghiên cứu hình ảnh, chẳng hạn như chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ, nếu nguyên nhân không rõ ràng hoặc nếu bác sĩ nghi ngờ có bất thường về cấu trúc.
Những lựa chọn điều trị
Việc điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân cơ bản. Mục tiêu là cầm máu, giảm đau và điều trị căn bệnh gây ra các triệu chứng này.
- Đối với bệnh trĩ hoặc nứt hậu môn, các bác sĩ thường khuyên dùng thuốc làm mềm phân, chế độ ăn nhiều chất xơ, tắm nước ấm và bôi kem bôi. Phẫu thuật có thể cần thiết trong trường hợp nặng.
- Đối với bệnh viêm ruột, điều trị bằng thuốc chống viêm như mesalamine, thuốc corticosteroid hoặc thuốc ức chế miễn dịch và đôi khi là liệu pháp sinh học.
- Đối với viêm đại tràng nhiễm trùng, thuốc kháng sinh chỉ được sử dụng khi xác nhận nhiễm vi khuẩn. Uống đủ nước và cân bằng điện giải là rất quan trọng.
- Đối với loét dạ dày tá tràng, thuốc ức chế bơm proton được kê đơn để giảm sản xuất axit và nhiễm trùng Helicobacter pylori được điều trị bằng sự kết hợp các thuốc kháng sinh.
- Đối với ung thư đại trực tràng hoặc polyp lớn, thường phải phẫu thuật, sau đó là hóa trị hoặc xạ trị nếu cần thiết.
- Đối với viêm đại tràng thiếu máu cục bộ hoặc bệnh túi thừa, điều trị thường bao gồm nghỉ ngơi, truyền dịch, dùng thuốc kháng sinh hoặc phẫu thuật nếu xảy ra biến chứng.
Máu trong phân và đau bụng là những dấu hiệu cảnh báo hệ tiêu hóa đang hoạt động không bình thường. Bạn không nên cố gắng tự chẩn đoán hoặc bỏ qua những triệu chứng này. Đánh giá y tế, bao gồm xét nghiệm phân và nội soi, là cần thiết để chẩn đoán chính xác và điều trị hiệu quả. Điều trị sớm có thể ngăn ngừa các biến chứng và bảo vệ sức khỏe của bạn.
