Tổng quan
Xuất huyết dưới màng nhện (subarachnoid hemorrhage) là chảy máu trong khoảng trống giữa não và màng xung quanh. Triệu chứng chính của tình trạng xuất huyết dưới màng nhện là đau đầu đột ngột, dữ dội. Một số người mô tả nó là cơn đau đầu tồi tệ nhất mà họ từng cảm thấy. Cùng với đau đầu, một số người có thể có những triệu chứng sau:
- buồn nôn
- nôn mửa
- cổ cứng
- có vấn đề về thị lực
- mất ý thức trong thời gian ngắn
Việc chảy máu thường xảy ra khi một chỗ phình bất thường trong mạch máu vỡ ra trong não. Đôi khi, việc chảy máu bị gây ra bởi chấn thương, một đám rối mạch máu trong não (dị dạng động-tĩnh mạch), hoặc bởi các vấn đề về mạch máu hoặc sức khỏe khác.
Nếu không được điều trị, xuất huyết dưới màng nhện có thể dẫn đến tổn thương não vĩnh viễn hoặc tử vong.
Chẩn đoán xuất huyết dưới màng nhện
Để chẩn đoán xuất huyết dưới màng nhện, bác sĩ của bạn có thể yêu cầu:
- Chụp cắt lớp vi tính (CT). Xét nghiệm hình ảnh này có thể phát hiện sự chảy máu trong não. Việc chụp CT là một xét nghiệm có hiệu quả cao khi được thực hiện đúng cách, nhưng xét nghiệm này sẽ không phát hiện ra chảy máu nếu bạn có số lượng hồng cầu thấp (thiếu máu) và chỉ một lượng máu nhỏ bị mất trong quá trình chảy máu. Bác sĩ có thể tiêm thuốc nhuộm tương phản để xem chi tiết hơn các mạch máu của bạn (CT chụp mạch).
- Chụp cộng hưởng từ (MRI). Xét nghiệm hình ảnh này cũng có thể phát hiện chảy máu trong não. Bác sĩ của bạn có thể tiêm thuốc nhuộm vào mạch máu để xem các động mạch và tĩnh mạch chi tiết hơn (chụp mạch cộng hưởng từ) và để làm nổi bật dòng máu. Xét nghiệm này có thể cho thấy xuất huyết dưới màng nhện trong một số ít trường hợp khi các dấu hiệu không xuất hiện trên ảnh chụp CT.
- Chụp động mạch não. Bác sĩ sẽ đưa một ống dài và mỏng (catheter) vào một động mạch và luồn nó vào não của bạn. Thuốc nhuộm được tiêm vào các mạch máu trong não của bạn để làm cho chúng hiện ra trong ảnh chụp X-quang. Bác sĩ có thể yêu cầu chụp động mạch não để có được hình ảnh chi tiết hơn. Bác sĩ cũng có thể yêu cầu bạn thực hiện xét nghiệm này nếu bác sĩ nghi ngờ có sự xuất huyết dưới màng nhện, nhưng nguyên nhân không rõ ràng hoặc không xuất hiện trong các kỹ thuật chụp ảnh khác. Bạn có thể cần chụp mạch não lần thứ hai nếu lần đầu tiên không cho thấy một chỗ phình động mạch (aneurysm), nhưng bác sĩ cho rằng có khả năng có chỗ phình động mạch.
Trong một số trường hợp xuất huyết dưới màng nhện do phình động mạch, chỗ chảy máu có thể không xuất hiện trong lần chụp ảnh đầu tiên. Nếu lần chụp CT đầu tiên không cho thấy chỗ chảy máu, bác sĩ có thể đề nghị chọc dò tủy sống. Một cây kim được chọc vào phần lưng dưới để hút ra một lượng nhỏ chất lỏng bao quanh não và tủy sống (dịch não tủy). Chất lỏng này được nghiên cứu để tìm máu; nếu có máu thì có thể có nghĩa là bạn bị xuất huyết dưới màng nhện.
Điều trị xuất huyết dưới màng nhện
Việc điều trị tập trung vào ổn định tình trạng của bạn, điều trị chỗ phình động mạch nếu bạn có, và ngăn ngừa các biến chứng.
Bác sĩ sẽ kiểm tra hoạt động thở, huyết áp và lưu lượng máu của bạn.
Nếu tình trạng chảy máu của bạn là do chỗ phình động mạch não bị vỡ, bác sĩ của bạn có thể đề xuất một trong các phương pháp điều trị sau:
- Phẫu thuật. Bác sĩ phẫu thuật rạch một đường trên da đầu và xác định vị trí phình động mạch não. Một cái kẹp kim loại được kẹp vào chỗ phình động mạch để ngăn dòng máu chảy vào nó.
- Gây tắc nội mạch (endovascular embolization). Bác sĩ phẫu thuật đút một ống thông vào một động mạch và luồn nó vào não của bạn. Các cuộn dây bạch kim có thể tháo rời sẽ được luồn vào qua ống thông và đặt vào túi phình. Các cuộn dây lấp đầy túi phình, làm giảm lưu lượng máu chảy vào túi phình và khiến máu đông lại. Các loại cuộn dây khác nhau đã được chế tạo để điều trị những chỗ phình động mạch khác nhau.
- Các phương pháp điều trị nội mạch khác. Một số chỗ phình động mạch có thể được điều trị bằng phương pháp gây tắc nội mạch sử dụng công nghệ mới hơn, như cuộn dây có hỗ trợ bằng stent hoặc hỗ trợ bằng bóng, hoặc các thiết bị chuyển hướng dòng máu.
Việc ngăn ngừa các biến chứng là rất quan trọng vì bạn có thể bị chảy máu trở lại, máu lưu thông lên não kém, hàm lượng các muối – như natri – trong máu thấp, có quá nhiều chất lỏng trong não, hoặc lượng đường trong máu quá cao hoặc quá thấp. Một loại thuốc là nimodipine (Nymalize) đã được chứng minh là làm giảm các vấn đề về tuần hoàn máu lên não sau khi xảy ra xuất huyết dưới màng nhện.
Một biến chứng phổ biến sau xuất huyết dưới màng nhện do phình động mạch là sự co thắt chậm của các mạch máu trong não. Biến chứng này có thể gây đột quỵ nếu nó làm giảm lưu lượng máu xuống dưới một mức nhất định. Khi biến chứng này xảy ra, người bệnh có thể tránh được đột quỵ bằng cách tăng huyết áp bằng thuốc tiêm tĩnh mạch, hoặc bằng cách tăng độ rộng của mạch máu trong não bằng thuốc.
Một biến chứng phổ biến khác là tràn dịch não, tức là sự tích tụ chất lỏng trong các khoảng trống trong não. Vấn đề này có thể được điều trị bằng cách đặt ống dẫn lưu trong đầu (ventriculostomy catheter) hoặc trong phần lưng dưới (lumbar drains).
Đôi khi, các thủ thuật cần phải được thực hiện lặp lại. Bạn sẽ có các cuộc hẹn theo dõi thường xuyên với bác sĩ của mình để theo dõi mọi thay đổi. Bạn cũng có thể cần vật lý trị liệu và ngôn ngữ trị liệu.
