Tổng quan
Viêm cầu thận (tiếng Anh: glomerulonephritis) là tình trạng viêm các bộ lọc nhỏ trong cầu thận (glomerulus). Cầu thận loại bỏ chất lỏng dư thừa, chất điện giải và chất thải từ máu và đưa chúng vào nước tiểu. Bệnh viêm cầu thận có thể xảy ra đột ngột (cấp tính) hoặc dần dần (mãn tính).
Viêm cầu thận xảy ra riêng lẻ hoặc là một phần của bệnh khác, chẳng hạn như bệnh lupus hoặc bệnh tiểu đường. Tình trạng viêm nặng hoặc kéo dài liên quan đến viêm cầu thận có thể làm hỏng thận. Việc điều trị tùy thuộc vào kiểu viêm cầu thận mà bạn mắc phải.
Triệu chứng của viêm cầu thận
Các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh viêm cầu thận tùy thuộc vào việc bạn mắc dạng cấp tính hay mãn tính và nguyên nhân. Dấu hiệu đầu tiên cho thấy có điều gì đó không ổn có thể đến từ các triệu chứng hoặc từ kết quả phân tích nước tiểu định kỳ.
Các dấu hiệu và triệu chứng viêm cầu thận bao gồm:
- Nước tiểu màu hồng hoặc màu cola từ các tế bào hồng cầu trong nước tiểu (đái ra máu)
- Nước tiểu có bọt do dư thừa protein (protein niệu)
- Huyết áp cao
- Giữ nước (phù) kèm theo sưng ở mặt, tay, chân và bụng
Khi nào bạn cần đi gặp bác sĩ?
Hãy hẹn gặp bác sĩ kịp thời nếu bạn có các dấu hiệu hoặc triệu chứng khiến bạn lo lắng.
Nguyên nhân gây viêm cầu thận
Nhiều tình trạng có thể gây viêm cầu thận. Đôi khi bệnh di truyền trong gia đình và đôi khi không rõ nguyên nhân. Các tình trạng có thể dẫn đến viêm cầu thận bao gồm:
Nhiễm trùng
- Viêm cầu thận sau khi nhiễm liên cầu khuẩn. Bệnh viêm cầu thận có thể phát triển một hoặc hai tuần sau khi khỏi bệnh viêm họng do liên cầu khuẩn, hoặc hiếm gặp hơn là nhiễm trùng da (bệnh chốc lở). Để chống lại nhiễm trùng, cơ thể bạn tạo ra thêm các kháng thể, và những kháng thể này cuối cùng có thể lắng đọng trong các cầu thận, gây viêm. Trẻ em có nhiều khả năng phát triển bệnh viêm cầu thận sau liên cầu khuẩn hơn người lớn và chúng cũng có nhiều khả năng hồi phục nhanh hơn.
- Viêm nội tâm mạc do vi khuẩn. Vi khuẩn đôi khi có thể lây lan qua dòng máu và xâm nhập vào tim, gây nhiễm trùng một hoặc nhiều van tim. Bạn có nguy cơ mắc bệnh này cao hơn nếu bạn bị khuyết tật về tim, chẳng hạn như van tim bị hỏng hoặc dùng van tim nhân tạo. Tình trạng viêm nội tâm mạc do vi khuẩn có liên quan đến bệnh cầu thận, nhưng mối liên hệ giữa hai bệnh này vẫn chưa được biết rõ.
- Nhiễm virus. Nhiễm virus, chẳng hạn như virus gây suy giảm miễn dịch ở người (HIV), viêm gan B và viêm gan C, có thể gây ra viêm cầu thận.
Các bệnh về miễn dịch
- Lupus. Là một bệnh viêm mãn tính, lupus có thể ảnh hưởng đến nhiều bộ phận của cơ thể, bao gồm da, khớp, thận, tế bào máu, tim và phổi.
- Hội chứng Goodpasture. Là một chứng rối loạn miễn dịch phổi hiếm gặp và có thể giống viêm phổi, hội chứng Goodpasture gây chảy máu trong phổi cũng như viêm cầu thận.
- Bệnh thận IgA. Đặc trưng bởi các đợt tái phát có máu trong nước tiểu, bệnh cầu thận nguyên phát này là kết quả của sự lắng đọng globulin miễn dịch A (IgA) trong các cầu thận. Bệnh thận IgA có thể tiến triển trong nhiều năm mà không có triệu chứng đáng chú ý.
Viêm mạch
- Viêm đa động mạch. Dạng viêm mạch này ảnh hưởng đến các mạch máu vừa và nhỏ ở nhiều bộ phận của cơ thể, chẳng hạn như tim, thận và ruột.
- Bệnh u hạt kèm theo viêm đa mạch. Dạng viêm mạch này, trước đây gọi là bệnh u hạt Wegener, ảnh hưởng đến các mạch máu vừa và nhỏ ở phổi, đường hô hấp trên và thận.
Các tình trạng có thể gây sẹo cầu thận
- Huyết áp cao. Tình trạng này có thể làm hỏng thận và làm giảm khả năng hoạt động bình thường của thận. Viêm cầu thận cũng có thể dẫn đến huyết áp cao vì nó làm giảm chức năng thận và có thể ảnh hưởng đến cách thận xử lý natri.
- Bệnh thận đái tháo đường (diabetic nephropathy). Bệnh này có thể xảy ra với bất kỳ ai mắc bệnh tiểu đường và thường phải mất nhiều năm mới phát triển. Kiểm soát tốt lượng đường trong máu và huyết áp có thể ngăn ngừa hoặc làm chậm tổn thương thận.
- Viêm cầu thận xơ hoá khu trú từng phần. Đặc trưng bởi sẹo rải rác ở một số cầu thận, tình trạng này có thể là kết quả của một bệnh khác, hoặc xảy ra mà không rõ lý do.
Hiếm khi, viêm cầu thận mãn tính có tính chất gia đình. Một dạng di truyền của bệnh này là hội chứng Alport cũng có thể làm suy giảm thính giác hoặc thị lực.
Ngoài các nguyên nhân được liệt kê ở trên, viêm cầu thận còn liên quan đến một số bệnh ung thư, chẳng hạn như đa u tủy, ung thư phổi và bệnh bạch cầu lymphocytic mãn tính.
Biến chứng của viêm cầu thận
Bệnh viêm cầu thận có thể gây tổn thương thận khiến thận mất khả năng lọc. Kết quả là chất lỏng, chất điện giải và chất thải tích tụ trong cơ thể đến mức nguy hiểm.
Các biến chứng có thể xảy ra của viêm cầu thận bao gồm:
- Suy thận cấp tính. Việc mất chức năng ở phần lọc của nephron có thể dẫn đến sự tích tụ nhanh chóng các chất thải. Bạn có thể cần lọc máu khẩn cấp – đây là một phương tiện nhân tạo để loại bỏ chất lỏng dư thừa và chất thải ra khỏi máu – thường là bằng máy thận nhân tạo.
- Bệnh thận mãn tính. Thận dần mất đi khả năng lọc. Chức năng thận suy giảm xuống dưới 10% công suất bình thường sẽ dẫn đến bệnh thận giai đoạn cuối, cần phải chạy thận nhân tạo hoặc ghép thận để duy trì sự sống.
- Huyết áp cao. Tổn thương thận dẫn đến tích tụ chất thải trong máu và làm tăng huyết áp.
- Hội chứng thận hư (nephrotic syndrome). Trong hội chứng này, quá nhiều protein trong nước tiểu dẫn đến có quá ít protein trong máu. Hội chứng thận hư có thể liên quan đến tình trạng cholesterol trong máu cao và sưng (phù) mí mắt, bàn chân và bụng.
Phòng ngừa viêm cầu thận
Trong nhiều trường hợp, không có cách nào để ngăn ngừa hầu hết các dạng viêm cầu thận. Tuy nhiên, đây là một số bước có thể có ích:
- Tìm cách điều trị kịp thời tình trạng nhiễm trùng liên cầu khuẩn kèm theo đau họng hoặc chốc lở.
- Để ngăn ngừa nhiễm trùng có thể dẫn đến một số dạng viêm cầu thận, chẳng hạn như HIV và viêm gan, hãy tuân theo các hướng dẫn về tình dục an toàn và tránh sử dụng ma túy qua đường tĩnh mạch.
- Kiểm soát huyết áp cao, làm giảm khả năng tổn thương thận do tăng huyết áp.
- Kiểm soát lượng đường trong máu để giúp ngăn ngừa bệnh thận do tiểu đường.
Chẩn đoán viêm cầu thận
Viêm cầu thận thường được phát hiện khi xét nghiệm nước tiểu định kỳ có kết quả bất thường. Các xét nghiệm để đánh giá chức năng thận của bạn và chẩn đoán viêm cầu thận bao gồm:
- Xét nghiệm nước tiểu. Việc phân tích nước tiểu có thể cho thấy các tế bào hồng cầu và trụ hồng cầu trong nước tiểu, một dấu hiệu cho thấy có thể có tổn thương ở các cầu thận. Kết quả phân tích nước tiểu cũng có thể cho thấy các tế bào bạch cầu, một dấu hiệu phổ biến của nhiễm trùng hoặc viêm, và tăng protein, là dấu hiệu cho thấy tổn thương nephron. Các chỉ số khác, chẳng hạn như tăng nồng độ creatinine hoặc urê trong máu, là những dấu hiệu cảnh báo.
- Xét nghiệm máu. Những xét nghiệm này có thể cung cấp thông tin về tổn thương thận và suy giảm cầu thận bằng cách đo mức độ các chất thải, chẳng hạn như creatinine và nitơ urê máu.
- Kiểm tra bằng hình ảnh. Nếu bác sĩ phát hiện bằng chứng tổn thương, bác sĩ có thể đề nghị các phương pháp chụp ảnh thận, chẳng hạn như chụp X-quang thận, khám siêu âm hoặc chụp CT.
- Sinh thiết thận. Thủ thuật này được thực hiện bằng cách sử dụng một cây kim đặc biệt để lấy những mảnh mô thận nhỏ để kiểm tra bằng kính hiển vi, giúp xác định nguyên nhân gây viêm. Sinh thiết thận hầu như luôn luôn cần thiết để xác nhận chẩn đoán viêm cầu thận.
Chuẩn bị cho cuộc hẹn với bác sĩ
Bạn có thể bắt đầu bằng cách gặp bác sĩ chăm sóc chính của mình. Nếu xét nghiệm cho thấy bạn bị tổn thương thận, bạn có thể được giới thiệu đến bác sĩ chuyên về các vấn đề về thận (bác sĩ chuyên khoa thận).
Bạn có thể làm gì để chuẩn bị
Để sẵn sàng cho cuộc hẹn, hãy hỏi xem bạn có cần làm gì trước không, chẳng hạn như hạn chế ăn uống. Sau đó lập danh sách bao gồm:
- Các triệu chứng của bạn, bao gồm bất kỳ triệu chứng nào dường như không liên quan đến thận hoặc chức năng tiết niệu của bạn, và thời điểm các triệu chứng bắt đầu
- Tất cả các loại thuốc và liều lượng mà bạn uống, bao gồm vitamin hoặc các thực phẩm chức năng khác mà bạn dùng
- Tiền sử bệnh tật của bạn, bao gồm mọi tình trạng y tế khác và lịch sử y tế gia đình
- Các câu hỏi để hỏi bác sĩ của bạn
Hãy đưa một thành viên trong gia đình hoặc một người bạn đi cùng để giúp bạn ghi nhớ thông tin được cung cấp.
Đối với bệnh viêm cầu thận, một số câu hỏi cần hỏi bác sĩ là:
- Thận của tôi sẽ bị ảnh hưởng nặng nề như thế nào?
- Tôi cần những xét nghiệm gì?
- Tình trạng của tôi sẽ là tạm thời hay mãn tính?
- Tôi có cần chạy thận không?
- Tôi có các vấn đề y tế khác. Tôi sẽ xử trí những vấn đề đó cùng với tình trạng này như thế nào?
- Tôi cần phải tuân theo những hạn chế nào?
Đừng ngần ngại đặt những câu hỏi khác.
Những gì bác sĩ có thể hỏi bạn
Bác sĩ có thể hỏi bạn những câu hỏi sau:
- Các triệu chứng của bạn diễn ra liên tục hay thỉnh thoảng?
- Có điều gì cải thiện hoặc làm trầm trọng thêm các triệu chứng của bạn không?
- Có ai trong gia đình bạn có tiền sử viêm cầu thận hoặc bệnh thận khác không?
- Bạn có tiền sử cao huyết áp hoặc đái tháo đường không?
Điều trị viêm cầu thận
Việc điều trị viêm cầu thận và kết quả của bạn phụ thuộc vào:
- Bạn mắc bệnh này ở dạng cấp tính hay mãn tính
- Nguyên nhân tiềm ẩn
- Kiểu và mức độ nghiêm trọng của các dấu hiệu và triệu chứng
Một số trường hợp viêm cầu thận cấp tính, đặc biệt là các trường hợp theo sau nhiễm trùng liên cầu khuẩn, có thể tự khỏi và không cần điều trị. Nếu có nguyên nhân tiềm ẩn, chẳng hạn như huyết áp cao, nhiễm trùng hoặc bệnh tự miễn, việc điều trị sẽ hướng tới nguyên nhân tiềm ẩn.
Nói chung, mục tiêu điều trị là bảo vệ thận của bạn khỏi bị tổn thương thêm.
Các liệu pháp điều trị suy thận
Đối với viêm cầu thận cấp tính và suy thận cấp, việc lọc máu có thể giúp loại bỏ chất lỏng dư thừa và kiểm soát huyết áp cao. Những phương pháp điều trị lâu dài duy nhất cho bệnh thận giai đoạn cuối là lọc thận và ghép thận. Khi không thể cấy ghép, thường là do sức khỏe tổng quát kém, lọc máu là lựa chọn duy nhất.
Lối sống và biện pháp khắc phục tại nhà
Nếu bạn bị bệnh thận, bác sĩ có thể đề nghị những sự thay đổi lối sống sau:
- Hạn chế ăn muối để ngăn ngừa hoặc giảm thiểu tình trạng giữ nước, sưng phù và tăng huyết áp
- Tiêu thụ ít protein và kali hơn để làm chậm sự tích tụ chất thải trong máu
- Duy trì cân nặng lành mạnh
- Kiểm soát lượng đường trong máu nếu bạn mắc bệnh tiểu đường
- Bỏ hút thuốc lá
Đối phó và hỗ trợ
Sống chung với một căn bệnh mãn tính sẽ khiến một số người luôn bị căng thẳng. Nếu bạn bị viêm cầu thận mãn tính hoặc suy thận mãn tính, bạn sẽ cảm thấy tốt hơn khi tham gia một nhóm hỗ trợ. Một nhóm hỗ trợ sẽ lắng nghe, thông cảm và cung cấp cho bạn những thông tin hữu ích.
Để tìm một nhóm hỗ trợ, hãy hỏi bác sĩ của bạn để được giới thiệu hoặc liên hệ với Hiệp hội Thận Quốc gia để tìm một nhóm gần nơi bạn sống.
