Một nghiên cứu mới cho thấy tiêu thụ dầu đậu nành làm tăng nguy cơ béo phì ở người dùng.
Dầu đậu nành là loại dầu ăn phổ biến nhất ở nước ta và chiếm 30% tổng lượng dầu ăn được sử dụng trên toàn cầu.
Thường được dán nhãn trong các cửa hàng tạp hóa là “dầu thực vật”, dầu đậu nành chủ yếu được làm từ axit béo không bão hòa đa và chứa axit alpha-linolenic axit béo omega-3 thiết yếu, và axit béo omega-6 được gọi là axit linoleic. Hơn 50% dầu đậu nành được làm từ axit linoleic.
Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng dầu đậu nành có thể có lợi cho sức khỏe tim mạch. Ví dụ, thay thế chất béo bão hòa bằng dầu đậu nành giúp giảm cholesterol và giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Tuy nhiên, các nghiên cứu khác cho thấy rằng ăn quá nhiều dầu đậu nành hoặc quá nhiều axit béo omega-6 sẽ làm tăng nguy cơ mắc các bệnh như viêm loét đại tràng, viêm thần kinh, tiểu đường loại 2, chứng mất trí nhớ và béo phì.
Theo Tiến sĩ Sonia Poonamjot Deol từ Đại học California, Riverside, Hoa Kỳ, dầu ăn được sử dụng ở khắp mọi nơi – từ nhà bếp gia đình đến nhà hàng cho đến thực phẩm chế biến sẵn. Vì dầu đậu nành được sử dụng rộng rãi nên nhiều người tiêu thụ nhiều axit linoleic hơn mức cơ thể cần, điều này có thể góp phần gây ra các bệnh về chuyển hóa và viêm nhiễm, bao gồm cả béo phì.
Deol là đồng tác giả của một nghiên cứu mới trên Tạp chí Nghiên cứu Lipid nhằm tìm hiểu dầu đậu nành có thể thúc đẩy tăng cân như thế nào.
Kết quả nghiên cứu: Axit linoleic có thể là yếu tố chính
Các nhà nghiên cứu đã sử dụng chuột biến đổi gen để tạo ra phiên bản sửa đổi của protein gan có tên là HNF4α. Protein này ảnh hưởng đến cách hoạt động của gan, tuyến tụy và các bộ phận của đường tiêu hóa. Thông thường, con người chỉ có dạng biến đổi này khi họ có một số bệnh lý nhất định như bệnh mãn tính hoặc căng thẳng về trao đổi chất.
Nghiên cứu trước đây cho thấy những con chuột biến đổi gen này tạo ra ít enzyme chuyển hóa axit linoleic thành các phân tử gây viêm gọi là oxylipin. Vì lý do đó, các nhà nghiên cứu cho rằng những con chuột này sẽ không tăng cân nhiều nếu áp dụng chế độ ăn giàu dầu đậu nành.
Kết quả của họ đã xác nhận ý tưởng này: những con chuột biến đổi gen tăng cân ít hơn nhiều so với những con chuột bình thường ăn cùng chế độ ăn nhiều dầu đậu nành. Những con chuột biến đổi gen cũng có ít oxylipin hơn, gan khỏe mạnh hơn và chức năng ty thể tốt hơn.
Deol cho biết: “Những phát hiện này cho chúng ta một bức tranh rõ ràng hơn về việc dầu đậu nành có thể dẫn đến béo phì ở chuột như thế nào”. “Bây giờ chúng tôi đã hiểu được các con đường phân tử liên quan, điều này có thể giúp phát triển các phương pháp điều trị trong tương lai cho các bệnh chuyển hóa”.
Deol nhấn mạnh rằng tiêu thụ một lượng nhỏ dầu đậu nành là an toàn. Điều đáng lo ngại là tiêu thụ quá mức. Vì dầu đậu nành được sử dụng rộng rãi nên người ta dễ hấp thụ lượng axit linoleic nhiều hơn mức khuyến nghị. Quá nhiều axit linoleic có thể làm tăng nồng độ oxylipin và góp phần gây viêm và béo phì. Bà khuyến nghị nên hạn chế axit linoleic ở mức 2–3% lượng calo hàng ngày và duy trì tổng lượng chất béo tiêu thụ theo hướng dẫn tiêu chuẩn.
Liệu những kết quả này có áp dụng được cho con người không?
Tiến sĩ Mir Ali, một bác sĩ phẫu thuật béo phì không tham gia vào nghiên cứu, cho biết kết quả nghiên cứu rất thú vị, nhưng cảnh báo rằng các nghiên cứu trên chuột không phải lúc nào cũng trực tiếp áp dụng cho con người. Tuy nhiên, ông tin rằng việc nghiên cứu thêm về dầu ăn là rất quan trọng, đặc biệt vì dầu đậu nành được sử dụng rất rộng rãi.
Ông cho biết bước tiếp theo là nghiên cứu những tác động này ở người để hiểu rõ hơn về việc dầu đậu nành có thể góp phần gây ra bệnh béo phì như thế nào.
Nguồn thông tin: Tạp chí Nghiên cứu Lipid
