Tổng quan
Viêm khớp vẩy nến là một dạng viêm khớp xảy ra ở một số người mắc bệnh vẩy nến – một căn bệnh gây ra các mảng da đỏ phủ vảy bạc. Hầu hết mọi người phát triển bệnh vẩy nến đầu tiên và sau đó được chẩn đoán mắc bệnh viêm khớp vẩy nến, nhưng các vấn đề về khớp đôi khi có thể bắt đầu trước khi các mảng da xuất hiện.
Đau khớp, cứng khớp và sưng tấy là những dấu hiệu và triệu chứng chính của bệnh viêm khớp vẩy nến. Những triệu chứng này có thể ảnh hưởng đến bất kỳ bộ phận nào trên cơ thể bạn, bao gồm cả đầu ngón tay và cột sống, và có thể từ tương đối nhẹ đến nghiêm trọng. Trong cả bệnh vẩy nến và bệnh viêm khớp vẩy nến, các đợt bùng phát bệnh có thể xen kẽ với các giai đoạn thuyên giảm.
Không có cách chữa khỏi bệnh viêm khớp vẩy nến. Việc điều trị nhằm mục đích kiểm soát các triệu chứng và ngăn ngừa tổn thương khớp. Nếu không điều trị, bệnh viêm khớp vẩy nến có thể gây tàn phế.
Các triệu chứng của bệnh viêm khớp vảy nến
Cả bệnh viêm khớp vẩy nến và bệnh vẩy nến đều là những bệnh mãn tính, trở nên tồi tệ hơn theo thời gian, nhưng bạn có thể có những khoảng thời gian mà các triệu chứng cải thiện hoặc thuyên giảm, xen kẽ với những khoảng thời gian mà các triệu chứng trở nên tồi tệ hơn.
Bệnh viêm khớp vẩy nến có thể ảnh hưởng đến các khớp ở một bên hoặc cả hai bên cơ thể. Các dấu hiệu và triệu chứng của viêm khớp vảy nến thường giống với viêm khớp dạng thấp (rheumatoid arthritis). Cả hai bệnh đều khiến các khớp bị đau, sưng và cảm thấy ấm khi chạm vào.
Tuy nhiên, bệnh viêm khớp vẩy nến cũng có nhiều khả năng gây ra:
- Sưng ngón tay và ngón chân. Viêm khớp vẩy nến có thể gây sưng ngón tay và ngón chân, khiến chúng nhìn giống như xúc xích. Bạn cũng có thể bị sưng và biến dạng ở bàn tay và bàn chân trước khi có các triệu chứng khớp đáng kể.
- Đau chân. Viêm khớp vẩy nến cũng có thể gây đau ở những điểm mà gân và dây chằng gắn vào xương của bạn – đặc biệt là ở phía sau gót chân (viêm gân Achilles) hoặc ở lòng bàn chân (viêm cân gan chân).
- Đau lưng dưới. Một số người phát triển một tình trạng gọi là viêm đốt sống (spondylitis) do viêm khớp vẩy nến. Tình trạng viêm đốt sống chủ yếu gây viêm các khớp giữa các đốt sống của cột sống và các khớp giữa cột sống và xương chậu (viêm khớp cùng chậu; tiếng Anh: sacroiliitis).
Khi nào bạn cần đi khám?
Nếu bạn bị bệnh vẩy nến, bạn phải nói với bác sĩ nếu bạn bị đau khớp. Viêm khớp vẩy nến có thể làm tổn thương nghiêm trọng các khớp của bạn nếu không được điều trị.
Những nguyên nhân gây viêm khớp vảy nến
Bệnh viêm khớp vẩy nến xảy ra khi hệ thống miễn dịch của cơ thể bắt đầu tấn công các tế bào và mô khỏe mạnh. Phản ứng miễn dịch bất thường này gây viêm khớp cũng như sản xuất quá mức tế bào da.
Các bác sĩ không biết rõ tại sao hệ thống miễn dịch tấn công các mô khỏe mạnh, nhưng có vẻ như cả yếu tố di truyền và môi trường đều đóng một vai trò nào đó. Nhiều người bị viêm khớp vẩy nến có tiền sử gia đình mắc bệnh vẩy nến hoặc viêm khớp vẩy nến. Các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra một số dấu hiệu di truyền dường như có liên quan đến viêm khớp vẩy nến.
Chấn thương thể chất hoặc điều gì đó trong môi trường – chẳng hạn như nhiễm vi-rút hoặc vi khuẩn – có thể gây ra viêm khớp vẩy nến ở những người có khuynh hướng mắc bệnh này do di truyền.
Các yếu tố rủi ro
Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ phát triển viêm khớp vẩy nến, bao gồm:
- Bệnh vẩy nến. Bị bệnh vẩy nến là yếu tố nguy cơ lớn nhất để phát triển bệnh viêm khớp vẩy nến. Những người có móng tay rỗ, biến dạng thì dễ bị viêm khớp vẩy nến.
- Bệnh sử gia đình. Nhiều người bị viêm khớp vẩy nến có cha mẹ hoặc anh chị em mắc bệnh này.
- Tuổi. Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể bị viêm khớp vẩy nến, nhưng nó thường xảy ra ở người lớn trong độ tuổi từ 30 đến 50.
Biến chứng từ viêm khớp vảy nến
Một tỷ lệ nhỏ những người bị viêm khớp vẩy nến phát triển bệnh viêm khớp mutilans. Đây là một thể nặng của bệnh viêm khớp vảy nến, gây đau đớn và tàn phế. Theo thời gian, bệnh viêm khớp mutilans phá hủy các xương nhỏ ở bàn tay, đặc biệt là các ngón tay, dẫn đến biến dạng và tàn tật vĩnh viễn.
Những người bị viêm khớp vẩy nến đôi khi cũng phát triển các vấn đề về mắt như đau mắt đỏ hoặc viêm màng bồ đào. Những vấn đề này có thể gây đau, đỏ mắt và mờ mắt. Những người bị viêm khớp vẩy nến cũng có nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao hơn.
Chẩn đoán viêm khớp vảy nến
Trong quá trình kiểm tra để chẩn đoán, bác sĩ có thể:
- Kiểm tra kỹ các khớp của bạn để tìm dấu hiệu sưng hoặc đau
- Kiểm tra xem móng tay của bạn có bị rỗ, bong tróc và có các dấu hiệu bất thường khác không
- Ấn vào lòng bàn chân và xung quanh gót chân để tìm những vùng bị đau
Không có xét nghiệm đơn lẻ nào có thể khẳng định chẩn đoán viêm khớp vẩy nến. Nhưng một số loại xét nghiệm có thể loại trừ các nguyên nhân gây đau khớp khác, chẳng hạn như viêm khớp dạng thấp hoặc bệnh gút.
Kiểm tra bằng hình ảnh
- Chụp X-quang. Việc chụp X-quang giúp bác sĩ xác định chính xác những thay đổi ở khớp xảy ra trong bệnh viêm khớp vẩy nến nhưng không xảy ra trong các tình trạng viêm khớp khác.
- Chụp cộng hưởng từ (MRI). MRI sử dụng sóng vô tuyến và từ trường mạnh để tạo ra hình ảnh rất chi tiết về cả mô cứng và mô mềm trong cơ thể. Loại xét nghiệm bằng hình ảnh này có thể được sử dụng để kiểm tra các vấn đề ở gân và dây chằng ở bàn chân và lưng dưới của bạn.
Các xét nghiệm trong phòng thí nghiệm
- Yếu tố dạng thấp (rheumatoid factor; viết tắt: RF). RF là một kháng thể thường có trong máu của những người bị viêm khớp dạng thấp, nhưng thường không có trong máu của những người bị viêm khớp vẩy nến. Vì lý do đó, xét nghiệm này có thể giúp bác sĩ phân biệt giữa hai tình trạng này.
- Xét nghiệm dịch khớp. Sử dụng một cây kim, bác sĩ có thể lấy một mẫu chất lỏng nhỏ từ một trong các khớp bị ảnh hưởng của bạn – thường là đầu gối. Các tinh thể axit uric trong dịch khớp có thể cho thấy bạn bị bệnh gút chứ không phải viêm khớp vẩy nến.
Điều trị viêm khớp vảy nến
Không có cách chữa khỏi bệnh viêm khớp vẩy nến, vì vậy việc điều trị tập trung vào kiểm soát tình trạng viêm ở các khớp bị ảnh hưởng để ngăn ngừa đau khớp và tàn phế.
Thuốc điều trị viêm khớp vẩy nến
Thuốc dùng để điều trị viêm khớp vẩy nến bao gồm:
- Thuốc chống viêm không steroid. Thuốc chống viêm không steroid (nonsteroidal anti-inflammatory drug; viết tắt: NSAID) có thể giảm đau và giảm viêm. Các NSAID không kê đơn bao gồm ibuprofen (Advil, Motrin IB, các thuốc khác) và naproxen natri (Aleve). NSAID mạnh hơn cần được bác sĩ kê đơn.
Các tác dụng phụ của thuốc chống viêm không steroid có thể bao gồm kích ứng dạ dày, các vấn đề về tim và tổn thương gan và thận. - Thuốc chống thấp khớp thay đổi bệnh (disease-modifying antirheumatic drug; viết tắt: DMARD). Những thuốc này có thể làm chậm sự tiến triển của bệnh viêm khớp vẩy nến và cứu các khớp và các mô khác khỏi bị tổn thương vĩnh viễn. Các DMARD phổ biến bao gồm methotrexate (Trexall, Otrexup, các thuốc khác), leflunomide (Arava) và sulfasalazine (Azulfidine). Các tác dụng phụ là khác nhau nhưng có thể bao gồm tổn thương gan, ức chế tủy xương và nhiễm trùng phổi nặng.
- Thuốc ức chế miễn dịch. Những thuốc này có tác dụng chế ngự hệ thống miễn dịch của bạn; hệ thống này nằm ngoài tầm kiểm soát trong bệnh viêm khớp vẩy nến. Các ví dụ về loại thuốc này bao gồm azathioprine (Imuran, Azasan) và cyclosporine (Gengraf, Neoral, Sandimmune). Những thuốc này có thể làm tăng khả năng nhiễm trùng của bạn.
- Tác nhân sinh học (biologic agents). Còn được gọi là các thuốc điều chỉnh phản ứng sinh học, lớp thuốc DMARD mới hơn này bao gồm abatacept (Orencia), adalimumab (Humira), certolizumab (Cimzia), etanercept (Enbrel), golimumab (Simponi), infliximab (Remiacade), ixekizumab (Taltz), secukinumab ( Cosentyx), tofacitinib (Xeljanz) và ustekinumab (Stelara). Những thuốc này nhắm vào các bộ phận cụ thể của hệ thống miễn dịch – là hệ thống gây viêm và dẫn đến tổn thương khớp. Những thuốc này có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng. Tofacitinib liều cao có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông trong phổi. Các tác nhân sinh học có thể được sử dụng đơn lẻ hoặc kết hợp với DMARD, chẳng hạn như methotrexate.
- Thuốc uống mới hơn. Apremilast (Otezla) làm giảm hoạt động của một enzyme trong cơ thể kiểm soát hoạt động viêm nhiễm trong tế bào. Các tác dụng phụ tiềm ẩn bao gồm tiêu chảy, buồn nôn và nhức đầu.
Phẫu thuật và các thủ thuật khác
- Tiêm steroid. Loại thuốc này làm giảm viêm nhanh chóng và đôi khi được tiêm vào khớp bị ảnh hưởng.
- Phẫu thuật thay khớp. Các khớp bị tổn thương nghiêm trọng do viêm khớp vẩy nến có thể được thay thế bằng khớp nhân tạo làm bằng kim loại và nhựa.
Lối sống và biện pháp khắc phục tại nhà
- Bảo vệ khớp của bạn. Thay đổi cách bạn thực hiện các công việc hàng ngày có thể tạo ra sự khác biệt to lớn trong cảm nhận của bạn. Ví dụ: bạn có thể tránh làm căng các khớp ngón tay bằng cách sử dụng các thiết bị như dụng cụ mở lọ để vặn nắp lọ, nâng chảo nặng hoặc các vật khác bằng cả hai tay, và đẩy cửa mở bằng cả cơ thể thay vì chỉ dùng các ngón tay.
- Duy trì cân nặng khỏe mạnh. Duy trì cân nặng khỏe mạnh sẽ giúp các khớp của bạn bớt căng thẳng hơn, dẫn đến giảm đau, tăng năng lượng và khả năng vận động. Giảm cân nếu cần thiết cũng có thể giúp thuốc của bạn hoạt động tốt hơn. Một số thuốc điều trị viêm khớp vẩy nến sẽ kém hiệu quả hơn ở những người có chỉ số khối cơ thể từ 25.0 đến 29.9 (thừa cân).
Cách tốt nhất để tăng chất dinh dưỡng trong khi hạn chế lượng calo là ăn nhiều thực phẩm có nguồn gốc thực vật hơn – trái cây, rau và ngũ cốc nguyên hạt. - Luyện tập thể dục đều đặn. Tập thể dục sẽ giúp giữ cho khớp linh hoạt và cơ bắp khỏe mạnh. Các loại bài tập ít gây căng thẳng cho khớp bao gồm đạp xe, bơi lội và đi bộ.
- Ngừng hút thuốc lá. Hút thuốc lá có liên quan đến nguy cơ phát triển bệnh vẩy nến cao hơn và có các triệu chứng bệnh vẩy nến nghiêm trọng hơn.
- Hạn chế uống rượu bia. Rượu bia có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh vẩy nến, giảm hiệu quả điều trị và tăng tác dụng phụ của một số thuốc, chẳng hạn như methotrexate.
- Thư giãn. Chiến đấu với cơn đau và chứng viêm có thể khiến bạn cảm thấy kiệt sức. Ngoài ra, một số loại thuốc điều trị viêm khớp có thể gây mệt mỏi. Bạn không nên ngừng hoạt động hoàn toàn mà nên nghỉ ngơi trước khi quá mệt mỏi. Chia các hoạt động tập thể dục hoặc công việc thành các phân đoạn ngắn. Tìm thời gian để thư giãn nhiều lần trong ngày.
Đối phó và hỗ trợ
Viêm khớp vẩy nến có thể gây nản lòng, bởi vì bạn phải chịu đựng cả nỗi đau tinh thần mà bệnh vẩy nến gây ra và những cơn đau khớp.
Sự hỗ trợ của bạn bè và gia đình sẽ tạo ra sự khác biệt to lớn khi bạn đang phải đối mặt với những thách thức về thể chất và tâm lý của bệnh viêm khớp vẩy nến. Đối với một số người, các nhóm hỗ trợ có thể mang lại những lợi ích tương tự.
Một nhà tư vấn hoặc nhà trị liệu có thể giúp bạn đưa ra các chiến lược đối phó để giảm mức độ căng thẳng của bạn. Các hóa chất mà cơ thể bạn tiết ra khi bạn bị căng thẳng có thể làm trầm trọng thêm cả bệnh vẩy nến và bệnh viêm khớp vẩy nến.
Chuẩn bị cho một cuộc hẹn với bác sĩ
Trước tiên, bạn có thể thảo luận về các dấu hiệu và triệu chứng của mình với bác sĩ chính. Bác sĩ chính có thể giới thiệu bạn đến một bác sĩ chuyên điều trị viêm khớp và các rối loạn liên quan.
Bạn có thể làm gì để chuẩn bị
Trước cuộc hẹn khám, bạn nên viết một danh sách các câu trả lời cho các câu hỏi sau:
- Những triệu chứng bạn đang có là gì? Các triệu chứng bắt đầu khi nào?
- Bạn hoặc bất kỳ thành viên thân thiết nào trong gia đình bạn có bị bệnh vẩy nến không ?
- Có ai trong gia đình bạn từng bị viêm khớp vẩy nến không?
- Bạn dùng thuốc và thực phẩm bổ sung nào?
Bạn nên rủ theo một người bạn hoặc một thành viên gia đình đến cuộc hẹn của bạn. Thật khó để nhớ mọi thứ về một bệnh phức tạp và người khác có thể nhớ thông tin mà bạn bỏ lỡ.
Bác sĩ của bạn sẽ hỏi gì
Bác sĩ của bạn có thể hỏi những câu hỏi sau:
- Những khớp nào bị ảnh hưởng?
- Có bất kỳ hoạt động hoặc tư thế nào làm cho các triệu chứng giảm đi hoặc tồi tệ hơn không?
- Bạn đã thử điều trị bằng phương pháp nào? Phương pháp đó có giúp ích không?
