Tiêm botox là một thủ thuật y tế và thẩm mỹ sử dụng độc tố botulinum loại A để làm giãn cơ bắp. Nhiều người tiêm botox để giảm nếp nhăn trên khuôn mặt, hoặc để điều trị các tình trạng bệnh lý như co thắt cơ, đổ mồ hôi quá nhiều, chứng đau nửa đầu mãn tính, hoặc bàng quang hoạt động quá mức. Sự an toàn của việc tiêm botox trong thời gian dài là mối quan tâm lớn của những người được tiêm nhiều lần trong nhiều năm.
Độ an toàn của việc tiêm botox lâu dài
Liệu pháp tiêm botox đã được sử dụng trong điều trị y tế và thẩm mỹ trong hơn ba thập kỷ qua. Dữ liệu lâm sàng và các nghiên cứu dài hạn đã chỉ ra rằng: tiêm botox nói chung là an toàn khi được thực hiện bởi các nhân viên y tế đã được đào tạo và khi liều lượng nằm trong giới hạn khuyến nghị. Tuy nhiên, việc tiêm botox lặp đi lặp lại hoặc lâu dài có thể gây ra một số vấn đề, tùy thuộc vào vùng được điều trị, tổng liều lượng, kỹ thuật tiêm và phản ứng của từng cá nhân.
Teo cơ do tiêm nhiều lần
Mỗi lần tiêm, độc tố botulinum tạm thời chặn các tín hiệu thần kinh gây co cơ. Khi cơ được làm giãn trong thời gian dài, nó có thể dần dần mất đi kích thước và sức mạnh do hoạt động giảm. Quá trình này được gọi là teo cơ.
Đối với mục đích thẩm mỹ, tình trạng teo cơ nhẹ có thể làm cho làn da trông mịn màng hơn, đây thường là hiệu quả mong muốn. Tuy nhiên, việc tiêm lặp đi lặp lại trong thời gian dài vào cùng một cơ mặt đôi khi có thể khiến nét mặt trông không tự nhiên hoặc không đối xứng. Trong việc điều trị y tế, sự suy yếu quá mức của các cơ được tiêm có thể làm giảm chức năng của các cơ gần đó và gây khó chịu hoặc mệt mỏi tạm thời.
Để giảm tác dụng phụ này, bác sĩ có thể điều chỉnh vị trí hoặc khoảng cách thời gian giữa những lần tiêm, cho phép cơ phục hồi giữa các lần điều trị. Việc theo dõi thường xuyên giúp ngăn ngừa tình trạng yếu cơ quá mức.
Hình thành kháng thể trung hòa
Hệ thống miễn dịch của chúng ta có thể phát triển các kháng thể trung hòa chống lại độc tố botulinum sau khi tiếp xúc với nó nhiều lần hoặc tiếp xúc với liều cao. Những kháng thể này có thể làm giảm hiệu quả của các mũi tiêm trong tương lai. Việc phát triển kháng thể thường không gây bệnh, nhưng có thể làm cho việc điều trị kém đáp ứng hoặc không hiệu quả theo thời gian.
Để giảm thiểu sự hình thành kháng thể, các bác sĩ thường sử dụng liều thấp nhất có hiệu quả và duy trì khoảng cách thời gian thích hợp giữa các lần tiêm, thường là ba đến sáu tháng một lần.
Thay đổi mô ở vùng tiêm
Việc tiêm lặp lại trong thời gian dài đôi khi có thể gây ra những thay đổi mô cục bộ, chẳng hạn như sẹo nhẹ, bầm tím hoặc thay đổi cảm giác ở vùng được tiêm. Trong một số ít trường hợp, việc tiêm nhiều lần ở cùng một vị trí có thể dẫn đến mỏng da hoặc kết cấu không đều. Những tác dụng này thường ở mức độ nhẹ và hồi phục sau khi ngừng điều trị.
Kỹ thuật tiêm thích hợp, thiết bị tiệt trùng và đặt kim đúng cách sẽ ngăn ngừa hầu hết những vấn đề này. Việc luân phiên thay chỗ tiêm cũng làm giảm nguy cơ kích ứng mô.
Khuếch tán độc tố ra ngoài khu vực dự định
Trong một số trường hợp, độc tố botulinum có thể lan ra ngoài vùng mục tiêu một chút, ảnh hưởng đến các cơ gần đó. Khi sự khuếch tán này xảy ra lặp đi lặp lại theo thời gian, nó có thể gây ra các tác dụng phụ như sụp mí mắt, thay đổi cử động khuôn mặt hoặc khó nuốt tạm thời, tùy thuộc vào vị trí tiêm.
Một người hành nghề lành nghề có thể kiểm soát sự khuếch tán bằng việc sử dụng liều lượng chính xác, độ pha loãng chính xác, và kỹ thuật tiêm cẩn thận. Bạn nên tránh xoa bóp hoặc chà xát vùng đó sau khi điều trị để tránh sự khuếch tán không mong muốn.
Tác dụng toàn thân có thể xảy ra
Độc tố botulinum hoạt động cục bộ và lượng tiêm vào thường quá nhỏ để gây độc tính toàn thân. Tuy nhiên, trong một số ít trường hợp liên quan đến liều lượng cao hoặc kỹ thuật tiêm không đúng cách, chất độc có thể xâm nhập vào máu và gây ra các triệu chứng tương tự như ngộ độc nhẹ, bao gồm yếu cơ, mệt mỏi hoặc khó thở. Sự tích lũy lâu dài các tác dụng toàn thân chưa được chứng minh trong các nghiên cứu lâm sàng khi quy trình tuân theo các hướng dẫn y tế tiêu chuẩn.
Sự lệ thuộc về mặt tâm lý và thẩm mỹ
Một số người tiêm botox vì mục đích thẩm mỹ có thể phát triển tâm lý phụ thuộc vào phương pháp điều trị này. Mong muốn duy trì làn da không có nếp nhăn nhiều lần có thể dẫn đến việc tiêm thuốc thường xuyên và không cần thiết. Theo thời gian, thói quen này có thể làm tăng rủi ro về thể chất và gánh nặng tài chính.
Việc thảo luận cởi mở với bác sĩ có trình độ về các mục tiêu thực tế và khoảng thời gian điều trị giúp duy trì những kỳ vọng lành mạnh và sử dụng an toàn.
Sử dụng cho mục đích y tế lâu dài
Tiêm botox giúp giảm đau lâu dài đối với một số tình trạng mãn tính như loạn trương lực cơ cổ, co cứng hoặc đau nửa đầu mãn tính. Nhiều bệnh nhân đã được tiêm botox một cách an toàn trong mười năm trở lên, dưới sự giám sát y tế. Trong những trường hợp này, lợi ích thường lớn hơn rủi ro khi kế hoạch điều trị bao gồm việc đánh giá định kỳ và dùng liều lượng thích hợp.
Làm thế nào để giảm thiểu hoặc tránh tác hại lâu dài
Để giảm thiểu tác hại lâu dài có thể xảy ra, hãy làm theo các khuyến nghị sau:
- Chỉ để những nhân viên y tế có trình độ thực hiện tiêm botox
- Duy trì khoảng thời gian khuyến nghị giữa các lần điều trị
- Sử dụng liều thấp nhất có hiệu quả cho mục đích đã định
- Luân phiên chỗ tiêm khi có thể
- Tránh sử dụng liệu pháp này quá mức hoặc không cần thiết cho mục đích thẩm mỹ
- Thông báo cho bác sĩ về bất kỳ lần tiêm nào hoặc tác dụng phụ nào trước đó.
Tóm lại, tiêm botox lâu dài không gây hại khi được thực hiện theo đúng hướng dẫn y tế. Sự an toàn phụ thuộc vào liều lượng chính xác, kỹ thuật tiêm, khoảng cách thời gian giữa các lần tiêm và sự giám sát y tế.
