Một nghiên cứu dài hạn mới đã phát hiện ra rằng việc tăng cường tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn (ultra-processed foods) làm tăng đáng kể nguy cơ mắc tiền tiểu đường ở những thanh niên trước đây thừa cân hoặc béo phì. Phát hiện này cho thấy thói quen ăn uống hàng ngày có thể dần dần phá vỡ sự điều hòa glucose từ lâu trước khi bệnh tiểu đường loại 2 phát triển.
Nghiên cứu này, được công bố trên tạp chí Nutrition and Metabolism (Dinh dưỡng và Trao đổi chất), đã xem xét chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn ảnh hưởng như thế nào đến việc trao đổi chất. Tiền tiểu đường đang trở thành mối lo ngại ngày càng tăng ở những người trẻ tuổi vì nó làm tăng khả năng khởi phát sớm bệnh tiểu đường loại 2. Bản thân bệnh tiểu đường loại 2 góp phần gây ra nhiều bệnh mãn tính và tỷ lệ tử vong cao hơn. Tại Hoa Kỳ, tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường loại 2 ở người trẻ tuổi ước tính là 17,9 ca trên 100.000 người.
Béo phì vẫn là yếu tố nguy cơ chính đối với cả tiền tiểu đường và tiểu đường tuýp 2. Các yếu tố về lối sống – đặc biệt là thói quen ăn uống không lành mạnh và ít hoạt động thể chất – đóng vai trò trung tâm. Thực phẩm chế biến sẵn như nước ngọt, đồ ăn nhẹ đóng gói, bơ và xúc xích rất giàu năng lượng và chứa nhiều đường, muối và chất béo không tốt cho sức khỏe. Những thực phẩm này cũng cung cấp rất ít chất xơ và ít chất dinh dưỡng thiết yếu. Ở Hoa Kỳ, những thực phẩm này chiếm hơn một nửa tổng lượng calo tiêu thụ của một người bình thường và có liên quan đến một số bệnh chuyển hóa-tim mạch. Trong khi nhiều nghiên cứu ở người lớn cho thấy mối liên hệ giữa những thực phẩm này với bệnh béo phì hoặc tiểu đường, thì việc nghiên cứu liên quan đến nhóm dân số trẻ tuổi còn hạn chế và không nhất quán.
Để hiểu rõ hơn về mối quan hệ này, các nhà nghiên cứu từ Đại học Nam California đã phân tích dữ liệu từ 85 thanh niên từ 17 đến 22 tuổi có tiền sử thừa cân hoặc béo phì ở tuổi thiếu niên. Những người tham gia đã đưa ra hai bản ghi chép về chế độ ăn trong 24 giờ để xác định lượng thực phẩm chế biến sẵn mà họ đã tiêu thụ. Sự chuyển hóa glucose của họ được đo bằng các xét nghiệm dung nạp glucose, nồng độ hemoglobin A1c và đánh giá tình trạng kháng insulin.
Kết quả là đáng kinh ngạc. Lượng thực phẩm chế biến sẵn tăng 10 điểm phần trăm trong 4 năm làm tăng nguy cơ phát triển tiền tiểu đường thêm 51% và tăng nguy cơ suy giảm khả năng dung nạp glucose thêm 158%. Lượng tiêu thụ tăng lên cũng có liên quan đến tình trạng kháng insulin nhiều hơn và cho thấy mối liên hệ tích cực với chỉ số khối cơ thể cao hơn, tỷ lệ mỡ cơ thể và khối lượng mỡ.
Những phát hiện này nêu bật mức độ gây hại của thực phẩm chế biến sẵn đối với những người trẻ tuổi có nguy cơ trao đổi chất cao hơn. Kháng insulin và suy giảm chức năng tế bào beta là những dấu hiệu ban đầu của bệnh tiểu đường loại 2, và nghiên cứu cho thấy chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn có thể đẩy nhanh những thay đổi này. Vì những thực phẩm này giàu đường, muối và chất béo không lành mạnh nên chúng là mục tiêu chính cho các biện pháp y tế công cộng.
Các tác giả nghiên cứu lưu ý rằng cỡ mẫu nhỏ sẽ hạn chế khả năng phát hiện tất cả các mối liên quan có thể có, và kết quả nghiên cứu có thể không áp dụng cho những người trẻ tuổi không có tiền sử thừa cân. Cần có những nghiên cứu lớn hơn để làm rõ tác động đầy đủ của thực phẩm chế biến sẵn đối với rối loạn chức năng trao đổi chất sớm. Tuy nhiên, bằng chứng này củng cố tầm quan trọng của việc giảm lượng thực phẩm chế biến sẵn để hỗ trợ cân nặng lành mạnh và ngăn ngừa sự tiến triển thành bệnh tiểu đường loại 2.
Nguồn thông tin:
Li Y. (2025). Dinh dưỡng và trao đổi chất.
