Suy gan cấp: triệu chứng, nguyên nhân và điều trị

Suy gan cấp tính là việc mất chức năng gan xảy ra nhanh chóng — trong vài ngày hoặc vài tuần — thường xảy ra ở người không có bệnh gan từ trước. Suy gan cấp tính thường do virus viêm gan hoặc thuốc gây ra, chẳng hạn như acetaminophen. Suy gan cấp tính ít phổ biến hơn suy gan mạn tính. Suy gan mạn tính phát triển chậm hơn.

Suy gan cấp tính (tiếng Anh: fulminant hepatic failure) có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng, bao gồm chảy máu quá nhiều và tăng áp lực trong não. Đây là tình trạng y tế khẩn cấp cần nhập viện.

Tùy thuộc vào nguyên nhân, suy gan cấp tính đôi khi có thể hồi phục bằng việc điều trị. Tuy nhiên, trong nhiều tình huống, ghép gan có thể là cách chữa trị duy nhất.

Triệu chứng suy gan cấp

Các dấu hiệu và triệu chứng của suy gan cấp bao gồm:

Vàng da và vàng nhãn cầu (jaundice)
Đau ở vùng bụng trên bên phải của bạn
Bụng phình ra (cổ trướng)
Buồn nôn
Nôn mửa
Cảm thấy không khỏe
Mất phương hướng hoặc lú lẫn
Buồn ngủ
Hơi thở có thể có mùi mốc hoặc ngọt
Run rẩy

Tình trạng suy gan cấp tính có thể phát triển nhanh chóng ở một người khỏe mạnh và đe dọa đến tính mạng. Nếu bạn hoặc ai đó bạn biết đột nhiên bị vàng mắt hoặc vàng da; đau ở vùng bụng trên; hoặc có bất kỳ thay đổi bất thường nào về trạng thái tinh thần, tính cách hoặc hành vi, bạn phải đi khám ngay.

Nguyên nhân gây suy gan cấp tính

Suy gan cấp tính xảy ra khi các tế bào gan bị tổn thương nghiêm trọng và không còn khả năng hoạt động. Nguyên nhân gây suy gan cấp bao gồm:

Quá liều acetaminophen. Uống quá nhiều acetaminophen là nguyên nhân phổ biến nhất gây suy gan cấp tính. Acetaminophen còn được gọi là paracetamol. Suy gan cấp tính có thể xảy ra sau khi dùng một liều acetaminophen rất lớn, hoặc sau khi dùng liều cao hơn liều khuyến cáo mỗi ngày trong vài ngày.Nếu bạn hoặc ai đó mà bạn biết đã dùng quá liều acetaminophen, bạn phải tìm kiếm sự chăm sóc y tế càng nhanh càng tốt. Việc điều trị có thể ngăn ngừa suy gan. Đừng chờ đợi các dấu hiệu suy gan.
Thuốc kê theo toa. Một số loại thuốc kê theo toa, bao gồm thuốc kháng sinh, thuốc chống viêm không steroid và thuốc chống co giật, có thể gây suy gan cấp tính.
Thực phẩm bổ sung chế biến từ thảo dược. Các loại thuốc thảo dược và thực phẩm bổ sung chế biến từ thảo dược, bao gồm kava, cây ma hoàng (ephedra), cây skullcap và bạc hà hăng (pennyroyal), có liên quan đến suy gan cấp tính.
Virus viêm gan và các virus khác. Virus viêm gan A, viêm gan B và viêm gan E có thể gây suy gan cấp tính. Các loại vi-rút khác có thể gây suy gan cấp tính bao gồm vi-rút Epstein-Barr, vi-rút cytomegalovirus và vi-rút herpes simplex.
Các độc tố. Độc tố có thể gây suy gan cấp tính bao gồm loại nấm hoang dã độc hại Amanita phalloides; loại nấm này đôi khi bị nhầm với loại nấm an toàn để ăn. Carbon tetrachloride là một chất độc khác có thể gây suy gan cấp tính. Nó là một hóa chất công nghiệp có trong các chất làm lạnh và dung môi cho sáp, vecni và các vật liệu khác.
Bệnh tự miễn. Suy gan có thể bị gây ra bởi bệnh viêm gan tự miễn — một căn bệnh mà hệ thống miễn dịch của bạn tấn công các tế bào gan, gây viêm và tổn thương.
Các bệnh về tĩnh mạch trong gan. Các bệnh mạch máu, chẳng hạn như hội chứng Budd-Chiari, có thể gây tắc nghẽn tĩnh mạch gan và dẫn đến suy gan cấp tính.
Bệnh chuyển hóa. Các bệnh chuyển hóa hiếm gặp, chẳng hạn như bệnh Wilson và gan nhiễm mỡ cấp tính trong thai kỳ, đôi khi gây ra suy gan cấp tính.
Bệnh ung thư. Khi ung thư bắt đầu trong gan, hoặc lan đến gan của bạn, nó có thể khiến gan của bạn bị suy giảm chức năng.
Sốc. Nhiễm trùng nghiêm trọng (nhiễm trùng huyết) và sốc có thể làm giảm nghiêm trọng lưu lượng máu đến gan, gây suy gan.
Say nắng. Hoạt động thể chất quá mức trong môi trường nóng có thể gây suy gan cấp tính.

Một số trường hợp suy gan cấp không rõ nguyên nhân.

Biến chứng từ suy gan cấp

Suy gan cấp tính thường gây ra các biến chứng, bao gồm:

Quá nhiều chất lỏng trong não (phù não). Quá nhiều chất lỏng sẽ khiến áp lực tích tụ trong não, dẫn đến tình trạng mất phương hướng, rối loạn tâm thần nghiêm trọng và co giật.
Chảy máu và các rối loạn chảy máu. Gan bị suy không thể tạo ra đủ các yếu tố đông máu giúp máu đông lại. Chảy máu trong đường tiêu hóa là phổ biến với tình trạng này. Có thể khó kiểm soát tình trạng chảy máu.
Nhiễm trùng. Những người bị suy gan cấp tính có nhiều khả năng bị nhiễm trùng, đặc biệt là nhiễm trùng trong máu, trong đường hô hấp và tiết niệu.
Suy thận. Tình trạng suy thận thường xảy ra sau khi bị suy gan, đặc biệt nếu bạn dùng quá liều acetaminophen, vì việc này gây hại cho cả gan và thận.

Phòng ngừa suy gan cấp tính

Hãy làm giảm nguy cơ suy gan cấp tính bằng cách chăm sóc gan của bạn.

Tuân theo chỉ dẫn về thuốc. Nếu bạn uống acetaminophen hoặc các loại thuốc khác, hãy kiểm tra tờ hướng dẫn sử dụng để biết liều lượng khuyến cáo và không dùng nhiều hơn thế. Nếu bạn đã bị bệnh gan, hãy hỏi bác sĩ xem có an toàn khi dùng bất kỳ lượng acetaminophen nào hay không.
Nói cho bác sĩ biết về tất cả các loại thuốc của bạn. Ngay cả các thuốc thảo dược và không kê đơn cũng có thể gây trở ngại cho các loại thuốc kê theo toa mà bạn đang dùng.
Uống rượu bia điều độ, hoặc không uống. Nếu bạn chọn uống rượu bia, hãy uống vừa phải.
Tránh các hành vi rủi ro. Hãy yêu cầu trợ giúp nếu bạn tiêm chích ma túy qua đường tĩnh mạch. Không dùng chung kim tiêm. Sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục. Nếu bạn xăm mình hoặc xỏ khuyên trên cơ thể, hãy đảm bảo tiệm mà bạn chọn sạch sẽ và an toàn. Đừng hút thuốc lá.
Đi tiêm phòng. Nếu bạn bị bệnh gan mãn tính, có tiền sử nhiễm bất kỳ loại virus viêm gan nào, hoặc tăng nguy cơ mắc bệnh viêm gan, hãy nói chuyện với bác sĩ về việc chủng ngừa viêm gan B. Một loại vắc-xin cũng có sẵn cho bệnh viêm gan A.
Tránh tiếp xúc với máu và chất dịch cơ thể của người khác. Bị kim tiêm đâm vô tình, hoặc việc lau chùi máu hoặc chất dịch cơ thể không đúng cách có thể làm lây lan vi-rút viêm gan. Dùng chung lưỡi dao cạo râu hoặc bàn chải đánh răng cũng có thể lây nhiễm bệnh.
Không ăn nấm dại. Có thể khó phân biệt giữa nấm độc và nấm an toàn để ăn.
Cẩn thận với bình xịt khí. Khi bạn sử dụng bình xịt khí, hãy đảm bảo phòng được thông gió hoặc đeo khẩu trang. Hãy thực hiện các biện pháp bảo vệ tương tự khi phun thuốc trừ sâu, thuốc diệt nấm, phun sơn và các hóa chất độc hại khác. Làm theo hướng dẫn của sản phẩm một cách cẩn thận.
Cẩn thận với hóa chất độc hại. Khi sử dụng thuốc diệt côn trùng và các hóa chất độc hại khác, hãy che da bằng găng tay, áo dài tay, mũ và khẩu trang.
Duy trì cân nặng khỏe mạnh. Béo phì có thể gây ra một tình trạng gọi là bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu, bệnh này bao gồm gan nhiễm mỡ, viêm gan và xơ gan.

Chẩn đoán suy gan cấp tính

Các xét nghiệm và thủ thuật được sử dụng để chẩn đoán suy gan cấp tính bao gồm:

Xét nghiệm máu. Xét nghiệm máu được thực hiện để xác định gan của bạn hoạt động tốt như thế nào. Xét nghiệm thời gian prothrombin đo thời gian máu của bạn đông lại. Khi bị suy gan cấp tính, máu không đông nhanh như bình thường.
Xét nghiệm hình ảnh. Bác sĩ có thể đề nghị siêu âm để kiểm tra gan của bạn. Siêu âm gan có thể cho thấy tổn thương gan và giúp bác sĩ xác định nguyên nhân gây ra các vấn đề về gan. Bác sĩ cũng có thể đề nghị chụp cắt lớp vi tính bụng (CT) hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) để xem xét gan và mạch máu của bạn. Các xét nghiệm này có thể giúp bác sĩ tìm kiếm một số nguyên nhân gây suy gan cấp tính, chẳng hạn như hội chứng Budd-Chiari hoặc khối u. Các xét nghiệm này có thể được sử dụng nếu bác sĩ nghi ngờ có vấn đề và xét nghiệm siêu âm cho kết quả âm tính.
Kiểm tra mô gan. Bác sĩ có thể đề nghị lấy một mẫu mô gan nhỏ (sinh thiết gan). Sinh thiết gan giúp bác sĩ hiểu tại sao gan của bạn bị suy. Vì những người bị suy gan cấp tính có nguy cơ chảy máu khi sinh thiết, bác sĩ có thể thực hiện sinh thiết gan qua đường tĩnh mạch. Bác sĩ rạch một đường nhỏ ở phía bên phải cổ của bạn, sau đó luồn một ống mỏng (catheter) vào tĩnh mạch cổ, đi qua tim và đi vào một tĩnh mạch mà thoát ra khỏi gan. Sau đó, bác sĩ sẽ luồn kim qua ống thông và lấy một mẫu mô gan.

Điều trị suy gan cấp

Những người bị suy gan cấp tính thường được điều trị trong phòng chăm sóc đặc biệt của bệnh viện, nơi có thể thực hiện ghép gan nếu cần. Bác sĩ sẽ cố gắng điều trị tổn thương gan, nhưng trong nhiều trường hợp, việc điều trị bao gồm kiểm soát các biến chứng và cho gan thời gian để chữa lành.

Các lựa chọn điều trị cho suy gan cấp tính bao gồm:

Thuốc giải ngộ độc. Suy gan cấp tính do dùng quá liều acetaminophen được điều trị bằng một loại thuốc gọi là acetylcystein. Thuốc này cũng có thể giúp điều trị các nguyên nhân khác gây suy gan cấp tính. Nấm và các trường hợp ngộ độc khác cũng có thể được điều trị bằng các loại thuốc có thể đảo ngược tác dụng của chất độc và có thể làm giảm tổn thương ở gan.Bác sĩ của bạn cũng sẽ làm việc để kiểm soát các dấu hiệu và triệu chứng mà bạn đang gặp phải và cố gắng ngăn ngừa các biến chứng do suy gan cấp tính gây ra. Việc điều trị có thể bao gồm:
Giảm áp lực do chất lỏng dư thừa trong não. Phù não do suy gan cấp tính sẽ làm tăng áp lực lên não. Thuốc có thể giúp giảm sự tích tụ chất lỏng trong não của bạn.
Ghép gan. Khi không thể đảo ngược tình trạng suy gan cấp tính, phương pháp điều trị duy nhất có thể là ghép gan. Trong quá trình ghép gan, bác sĩ phẫu thuật sẽ cắt bỏ lá gan bị tổn thương của bạn và thay thế nó bằng một lá gan khỏe mạnh từ người hiến tặng.
Sàng lọc để tìm nhiễm trùng. Đội ngũ y tế của bạn sẽ thỉnh thoảng lấy mẫu máu và nước tiểu của bạn để xét nghiệm xem có nhiễm trùng hay không. Nếu bác sĩ nghi ngờ bạn bị nhiễm trùng, bạn sẽ được kê thuốc để điều trị nhiễm trùng.
Ngăn ngừa chảy máu nghiêm trọng. Bác sĩ có thể cho bạn dùng thuốc để giảm nguy cơ chảy máu. Nếu bạn mất nhiều máu, bác sĩ có thể thực hiện các xét nghiệm để tìm ra nguồn gốc của việc mất máu. Bạn có thể cần được truyền máu.
Cung cấp dinh dưỡng. Nếu bạn không thể ăn, bạn có thể cần thực phẩm bổ sung để điều trị thiếu hụt dinh dưỡng.

Các phương pháp điều trị trong tương lai

Các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu các phương pháp điều trị mới cho bệnh suy gan cấp tính, đặc biệt là các phương pháp có thể làm giảm hoặc trì hoãn nhu cầu ghép gan. Mặc dù một số phương pháp điều trị tiềm năng đang được triển khai, nhưng điều quan trọng cần nhớ là chúng đang được thử nghiệm và có thể chưa có sẵn.

Các phương pháp sau đây đang được nghiên cứu:

Các thiết bị hỗ trợ gan nhân tạo. Một cỗ máy sẽ làm công việc của gan, giống như việc lọc máu giúp khi thận ngừng hoạt động. Có nhiều loại thiết bị khác nhau đang được nghiên cứu. Nghiên cứu cho thấy rằng một số thiết bị, nhưng không phải tất cả, có thể cải thiện khả năng sống sót. Một thử nghiệm đa trung tâm được kiểm soát tốt cho thấy một hệ thống, được gọi là hệ thống hỗ trợ gan ngoài cơ thể (extracorporeal liver support system), đã giúp một số người bị suy gan cấp tính sống sót mà không cần cấy ghép gan. Phương pháp điều trị này còn được gọi là trao đổi huyết tương khối lượng lớn (high-volume plasma exchange). Tuy nhiên, cần nghiên cứu thêm cho liệu pháp này.
Ghép tế bào gan (hepatocyte transplantation). Việc chỉ cấy ghép các tế bào của gan — không phải toàn bộ cơ quan này — có thể tạm thời trì hoãn nhu cầu ghép gan. Trong một số trường hợp, nó có thể dẫn đến phục hồi hoàn toàn. Việc thiếu gan hiến tặng chất lượng tốt đã hạn chế việc sử dụng phương pháp điều trị này.
Ghép gan phụ trợ (auxiliary liver transplantation). Thủ thuật này sẽ cắt bỏ một mảnh gan nhỏ của bạn và thay thế nó bằng một mảnh ghép có kích thước tương tự. Phương pháp này cho phép gan của chính bạn tái sinh mà không cần dùng thuốc ức chế miễn dịch. Tại thời điểm này, ghép gan phụ trợ là một thủ thuật khó thực hiện, cần thêm thời gian để đánh giá.
Cấy ghép dị chủng (xenotransplantation). Kiểu cấy ghép này sẽ thay thế gan người bằng gan từ động vật hoặc từ nguồn không phải của con người. Các bác sĩ đã tiến hành cấy ghép gan thử nghiệm bằng cách sử dụng gan lợn cách đây vài thập kỷ, nhưng kết quả là đáng thất vọng. Tuy nhiên, những tiến bộ trong y học miễn dịch và cấy ghép đã khiến các nhà nghiên cứu xem xét lại phương pháp điều trị này. Nó có thể hỗ trợ cho những bệnh nhân đang chờ ghép gan người.