Tổng quan
Nấm mốc sống ở khắp mọi nơi: trên các khúc gỗ, lá rụng và ở những nơi ẩm ướt như phòng tắm và nhà bếp. Một số người bị dị ứng với nấm mốc. Sự dị ứng xảy ra khi bạn phản ứng với những thứ như nấm mốc hoặc phấn hoa (được gọi là chất gây dị ứng), trong khi chúng không ảnh hưởng đến hầu hết mọi người.
Nếu bạn bị dị ứng nấm mốc, hệ thống miễn dịch của bạn sẽ phản ứng thái quá khi bạn hít phải bào tử nấm mốc. Việc dị ứng nấm mốc có thể gây ho, ngứa mắt và các triệu chứng khác khiến bạn khó chịu. Ở một số người, dị ứng nấm mốc có liên quan đến bệnh hen suyễn và việc tiếp xúc với nấm mốc khiến họ khó thở và có các triệu chứng đường thở khác.
Nếu bạn bị dị ứng nấm mốc, cách phòng ngừa tốt nhất là giảm tiếp xúc với các loại nấm mốc gây ra phản ứng của bạn. Thuốc có thể giúp kiểm soát phản ứng dị ứng nấm mốc.
Triệu chứng dị ứng với nấm mốc
Dị ứng nấm mốc gây ra các dấu hiệu và triệu chứng giống như các loại dị ứng đường hô hấp trên khác. Các dấu hiệu và triệu chứng của viêm mũi dị ứng do dị ứng nấm mốc bao gồm:
- Hắt xì
- Chảy nước mũi hoặc nghẹt mũi
- Ho và chảy nước mũi sau
- Ngứa mắt, ngứa mũi và họng
- Chảy nước mắt
- Da khô, có vảy
Các triệu chứng dị ứng nấm mốc khác nhau ở mỗi người và từ nhẹ đến nặng. Bạn có thể có các triệu chứng bất kỳ lúc nào, hoặc các triệu chứng chỉ bùng phát vào những thời điểm nhất định trong năm. Bạn có thể nhận thấy các triệu chứng khi thời tiết ẩm ướt, hoặc khi bạn ở trong nhà hoặc ngoài trời mà có mật độ nấm mốc cao.
Dị ứng nấm mốc và hen suyễn
Nếu bạn bị dị ứng nấm mốc và có bệnh hen suyễn, các triệu chứng hen suyễn của bạn có thể bị kích hoạt do tiếp xúc với bào tử nấm mốc. Ở một số người, việc tiếp xúc với một số loại nấm mốc có thể gây ra cơn hen suyễn nghiêm trọng. Các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh hen suyễn bao gồm:
- Ho
- Thở khò khè
- Khó thở
- Tức ngực
Khi nào cần đi khám
Nếu bạn bị nghẹt mũi, hắt hơi, chảy nước mắt, khó thở, thở khò khè hoặc có các triệu chứng khó chịu khác kéo dài, hãy đi khám bác sĩ.
Nguyên nhân gây dị ứng với nấm mốc
Giống như trong bất kỳ loại dị ứng nào, các triệu chứng dị ứng nấm mốc được kích hoạt bởi phản ứng quá nhạy cảm của hệ thống miễn dịch. Khi bạn hít phải các bào tử nấm mốc nhỏ trong không khí, cơ thể bạn sẽ coi chúng là những kẻ xâm lược ngoại lai và phát triển các kháng thể để chống lại chúng, đồng thời những kháng thể này gây ra sự dị ứng.
Việc tiếp xúc với bào tử nấm mốc có thể gây ra phản ứng ngay lập tức hoặc phản ứng sau một khoảng thời gian.
Có nhiều loại nấm mốc tồn tại trong nhà và ngoài trời. Chỉ một số loại nấm mốc nhất định gây dị ứng. Việc bị dị ứng với một loại nấm mốc không có nghĩa là bạn sẽ bị dị ứng với loại khác. Một số loại nấm mốc gây dị ứng phổ biến nhất bao gồm nấm alternaria, nấm aspergillus, nấm cladosporium và nấm penicillium.
Các yếu tố rủi ro
Một số yếu tố có thể khiến bạn dễ bị dị ứng với nấm mốc hoặc làm trầm trọng thêm các triệu chứng dị ứng nấm mốc, bao gồm:
- Có tiền sử gia đình bị dị ứng. Nếu thành viên khác trong gia đình bạn bị dị ứng và hen suyễn, bạn có nhiều khả năng cũng bị dị ứng nấm mốc.
- Làm việc trong một nghề khiến bạn dễ tiếp xúc với nấm mốc. Những nghề nghiệp mà mức độ tiếp xúc với nấm mốc có thể cao bao gồm nông nghiệp, công việc chăn nuôi bò sữa, khai thác gỗ, làm bánh, nghề mộc, công việc xây lắp nhà kính, sản xuất rượu vang và sửa chữa đồ nội thất.
- Sống trong nhà có độ ẩm cao. Độ ẩm trong nhà cao hơn 50% có thể làm gia tăng nấm mốc trong nhà.Nấm mốc có thể sinh sôi hầu như ở bất cứ đâu nếu có điều kiện thích hợp — trong tầng hầm, trên các bức tường, trên các bề mặt ẩm ướt, trong các tấm thảm… Việc tiếp xúc với nhiều nấm mốc trong nhà có thể gây ra các triệu chứng dị ứng nấm mốc.
- Sống trong ngôi nhà ít lưu thông gió. Các tấm bịt kín cửa sổ và cửa ra vào có thể giữ hơi ẩm trong nhà và ngăn không khí lưu thông, tạo điều kiện lý tưởng cho nấm mốc phát triển. Các khu vực ẩm ướt — chẳng hạn như phòng tắm, nhà bếp và tầng hầm — dễ phát sinh nấm mốc nhất.
Biến chứng từ dị ứng nấm mốc
Hầu hết các phản ứng dị ứng với nấm mốc gây những những triệu chứng giống như viêm mũi dị ứng, có thể khiến bạn khổ sở nhưng không nghiêm trọng. Tuy nhiên, nấm mốc có thể gây ra một số tình trạng dị ứng nghiêm trọng, bao gồm:
- Bệnh hen suyễn do nấm mốc. Ở những người dị ứng với nấm mốc, việc hít phải bào tử có thể gây bùng phát cơn hen suyễn. Nếu bạn bị dị ứng nấm mốc và có bệnh hen suyễn, hãy đảm bảo rằng bạn có kế hoạch xử lý khẩn cấp trong trường hợp lên cơn hen suyễn nghiêm trọng.
- Viêm xoang dị ứng do nấm. Tình trạng này là kết quả của phản ứng viêm đối với nấm trong xoang.
- Phế quản phổi dị ứng nấm aspergillus. Phản ứng với nấm trong phổi có thể xảy ra ở những người mắc bệnh hen suyễn hoặc bệnh xơ nang.
- Viêm phổi do quá mẫn cảm. Tình trạng hiếm gặp này xảy ra khi việc tiếp xúc với các hạt trong không khí như bào tử nấm mốc gây viêm phổi. Bệnh lý này có thể phát sinh khi tiếp xúc với bụi gây dị ứng tại nơi làm việc.
Các vấn đề khác do nấm mốc gây ra
Ngoài việc là một tác nhân gây dị ứng, nấm mốc còn có thể gây ra những rủi ro sức khỏe khác cho những người dễ bị tổn thương. Ví dụ, nấm mốc có thể gây nhiễm trùng da hoặc niêm mạc. Tuy nhiên, nói chung, nấm mốc không gây nhiễm trùng toàn thân, ngoại trừ ở những người có hệ thống miễn dịch bị suy giảm, chẳng hạn như những người bị nhiễm HIV/AIDS hoặc những người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch.
Phòng ngừa
Để giảm sự phát triển của nấm mốc trong nhà bạn, hãy xem xét các lời khuyên sau:
- Loại bỏ các nguồn ẩm ướt trong tầng hầm, chẳng hạn như đường ống nước rò rỉ hoặc sự thấm nước ngầm.
- Sử dụng máy hút ẩm ở bất kỳ khu vực nào trong nhà mà bạn cảm thấy có mùi mốc hoặc ẩm ướt. Hãy giữ độ ẩm của nhà bạn dưới 50%. Hãy nhớ thường xuyên vệ sinh máy hút ẩm.
- Sử dụng máy điều hòa không khí và cân nhắc việc lắp đặt máy điều hòa không khí trung tâm với bộ lọc không khí dạng hạt hiệu suất cao (HEPA). Bộ lọc HEPA có thể thu giữ các bào tử nấm mốc từ không khí ngoài trời trước khi chúng lưu thông vào trong nhà bạn.
- Thường xuyên thay đổi bộ lọc của máy điều hòa không khí. Kiểm tra các ống dẫn nhiệt bằng khí và làm sạch nếu cần.
- Hãy chắc chắn rằng phòng tắm thông gió. Bật quạt thông gió trong khi tắm và ngay sau khi tắm để làm khô không khí. Nếu bạn không có quạt thông gió, hãy mở cửa sổ khi bạn đang tắm.
- Đừng trải thảm trong phòng tắm và tầng hầm.
- Đảm bảo nước thoát tốt khỏi ngôi nhà của bạn, bằng cách loại bỏ lá cây, rác, thường xuyên làm sạch máng xối nước mưa.
- Giữ các thùng chứa, vật đựng khô ráo.
- Bỏ đi hoặc tái chế sách báo cũ. Nếu để ở những nơi ẩm ướt, sách báo cũ sẽ nhanh chóng bị mốc.
Chẩn đoán dị ứng nấm mốc
Bên cạnh việc xem xét các dấu hiệu và triệu chứng của bạn, bác sĩ có thể tiến hành kiểm tra sức khỏe để xác định hoặc loại trừ các vấn đề y tế khác. Các xét nghiệm được sử dụng để xác định dị ứng bao gồm:
- Xét nghiệm lẩy da. Trong phương pháp xét nghiệm này, bác sĩ sử dụng một lượng các chất gây dị ứng phổ biến hoặc nghi ngờ được pha loãng, chẳng hạn như nấm mốc được tìm thấy ở khu vực đó. Sau đó, bác sĩ nhỏ hoặc bôi các chất này lên da cánh tay hoặc lưng của bạn và chọc kim xuyên qua chất đó vào da. Nếu bạn bị dị ứng, một vết nổi mẩn sẽ xuất hiện tại vùng da được thử nghiệm.
- Xét nghiệm máu. Xét nghiệm máu, đôi khi được gọi là xét nghiệm chất hấp thụ dị ứng phóng xạ, có thể đo lường phản ứng của hệ thống miễn dịch đối với nấm mốc bằng cách đo lượng kháng thể globulin miễn dịch E (IgE) trong máu. Một mẫu máu được gửi đến phòng thí nghiệm y tế, nơi nó được kiểm tra để tìm bằng chứng về độ nhạy cảm với các loại nấm mốc cụ thể.
Chuẩn bị để đi khám
Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của dị ứng, bác sĩ khám cho bạn có thể giới thiệu bạn đến một bác sĩ chuyên điều trị dị ứng.
Dưới đây là một số thông tin để giúp bạn sẵn sàng cho cuộc hẹn khám với bác sĩ.
Những điều nên làm để chuẩn bị
- Khi đặt lịch hẹn, hãy hỏi xem có bất kỳ hạn chế nào trước cuộc hẹn khám không. Ví dụ: nếu bạn sẽ làm xét nghiệm dị ứng, bác sĩ có thể yêu cầu bạn ngừng dùng thuốc dị ứng trong vài ngày trước khi xét nghiệm.
- Viết ra các triệu chứng của bạn, bạn đã ở đâu và bạn đang làm gì khi các triệu chứng bắt đầu.
- Liệt kê tất cả các loại thuốc, vitamin hoặc thực phẩm bổ sung mà bạn dùng, bao gồm cả liều lượng.
- Viết ra các câu hỏi để hỏi bác sĩ của bạn.
Đối với dị ứng nấm mốc, bạn có thể hỏi những điều sau:
- Bác sĩ nghĩ cái gì gây ra những triệu chứng này?
- Có sẵn các xét nghiệm có thể khẳng định một kiểu dị ứng cụ thể không? Tôi có cần chuẩn bị cho những xét nghiệm này không?
- Tôi có thể điều trị dị ứng nấm mốc như thế nào?
- Tôi có thể gặp những tác dụng phụ nào từ thuốc chữa dị ứng?
- Làm cách nào để loại bỏ nấm mốc ra khỏi nhà?
- Tôi có một bệnh lý khác. Làm thế nào tôi có thể quản lý tốt nhất các bệnh lý này cùng nhau?
Những gì bác sĩ sẽ hỏi
Bác sĩ có thể hỏi bạn những câu hỏi như:
- Những triệu chứng của bạn chính xác là gì?
- Cái gì kích hoạt các triệu chứng hoặc làm chúng trầm trọng thêm?
- Các triệu chứng của bạn có nặng hơn vào những thời điểm nhất định trong năm, hoặc những thời điểm nhất định trong ngày không?
- Các triệu chứng của bạn có bùng phát khi bạn ở một số địa điểm nhất định, chẳng hạn như ngoài trời hoặc trong tầng hầm của bạn không?
- Bạn có những vấn đề sức khỏe nào khác?
- Các thành viên khác trong gia đình bạn có bị dị ứng không? Với cái gì?
- Bạn có tiếp xúc với nấm mốc, bụi, khói hoặc hóa chất tại nơi làm việc không?
- Bạn có biết là có nấm mốc trong nhà bạn không?
Bạn có thể làm gì trong thời gian chờ đi khám
Trong khi chờ gặp bác sĩ, có rất nhiều loại thuốc dị ứng không kê đơn có thể làm dịu các triệu chứng của bạn.
Nếu bạn nhìn thấy nấm mốc trong nhà, hãy nhờ người không dị ứng với nấm mốc làm sạch khu vực đó bằng dung dịch tẩy bỏ nấm. Hãy pha 1 cốc (250 ml) thuốc tẩy với 3,8 lít nước, hoặc dùng sản phẩm tẩy rửa nấm mốc có bán trên thị trường. Nếu bạn phải tự dọn dẹp nấm mốc, hãy nhớ đeo găng tay cao su dài, kính bảo hộ và khẩu trang để hạn chế tiếp xúc với nấm mốc.
Điều trị dị ứng nấm mốc
Cách tốt nhất để xử lý dị ứng là tránh tiếp xúc với các tác nhân gây dị ứng. Tuy nhiên, nấm mốc rất phổ biến và bạn không thể tránh chúng hoàn toàn.
Mặc dù không có cách nào chắc chắn để chữa viêm mũi dị ứng do dị ứng với nấm mốc, một số loại thuốc có thể làm dịu các triệu chứng của bạn, bao gồm các loại thuốc sau:
- Corticosteroid xịt mũi. Những loại thuốc xịt mũi này giúp ngăn ngừa và điều trị chứng viêm do dị ứng nấm mốc ở đường hô hấp trên. Đối với nhiều người, các thuốc này là loại thuốc chữa dị ứng hiệu quả nhất và chúng thường là loại thuốc đầu tiên được kê đơn.Các ví dụ về thuốc này bao gồm ciclesonide (Omnaris, Zetonna), fluticasone (Flonase Allergy Relief, Xhance), mometasone (Nasonex), triamcinolone và budesonide (Rhinocort). Chảy máu cam và khô mũi là những tác dụng phụ phổ biến nhất của những thuốc này. Các thuốc này thường an toàn để sử dụng lâu dài.
- Thuốc kháng histamin. Những thuốc này có thể giúp giảm ngứa, hắt hơi và sổ mũi. Chúng hoạt động bằng cách ngăn chặn histamine, là một chất hóa học gây viêm do hệ thống miễn dịch của bạn tiết ra trong một phản ứng dị ứng.Các thuốc kháng histamine không kê đơn bao gồm loratadine (Alavert, Claritin), fexofenadine (Allegra Allergy) và cetirizine (Zyrtec Allergy). Chúng ít gây hoặc không gây buồn ngủ hoặc khô miệng.
Thuốc xịt mũi azelastine (Astelin, Astepro) và olopatadine (Patanase) có sẵn theo toa. Các tác dụng phụ của thuốc xịt mũi có thể bao gồm vị đắng trong miệng và khô mũi.
- Thuốc thông mũi dạng uống. Các thuốc thông mũi dạng uống không kê đơn, chẳng hạn như Sudafed 12 Hour và Drixoral Cold and Allergy, có thể làm tăng huyết áp, vì vậy hãy tránh dùng chúng nếu bạn bị huyết áp cao. Các tác dụng phụ khác có thể xảy ra bao gồm mất ngủ, chán ăn, tim đập nhanh (đánh trống ngực), lo lắng và bồn chồn.
- Thuốc thông mũi dạng xịt. Các thuốc này bao gồm oxymetazoline (Afrin). Không sử dụng các thuốc này trong hơn ba hoặc bốn ngày, vì chúng có thể khiến tắc nghẽn trở lại với các triệu chứng tồi tệ hơn khi bạn ngừng sử dụng chúng. Các tác dụng phụ khác có thể xảy ra bao gồm đau đầu, mất ngủ và hồi hộp.
- Montelukast. Montelukast (Singulair) là một viên thuốc được uống để ngăn chặn hoạt động của leukotrienes — là các chất hóa học của hệ thống miễn dịch mà gây ra các triệu chứng dị ứng như chất nhầy dư thừa. Tuy nhiên, nhiều người đã báo cáo về các tác dụng phụ của thuốc này, bao gồm lo lắng, mất ngủ, trầm cảm và suy nghĩ tự tử. Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ gần đây đã đưa ra cảnh báo trên hộp về việc sử dụng thuốc này.Giống như thuốc kháng histamine, thuốc này không hiệu quả bằng corticosteroid dạng hít. Nó đã được sử dụng khi người bệnh không thể dung nạp thuốc xịt mũi, hoặc khi bị hen suyễn nhẹ.
Các phương pháp điều trị dị ứng nấm mốc khác bao gồm:
- Liệu pháp miễn dịch. Phương pháp điều trị này được thực hiện bằng một loạt các mũi tiêm ngừa dị ứng và có thể rất hiệu quả đối với một số loại dị ứng, chẳng hạn như viêm mũi dị ứng. Việc tiêm phòng dị ứng chỉ được sử dụng cho một số loại dị ứng nấm mốc.
- Rửa mũi. Để giảm các triệu chứng khó chịu ở mũi, bác sĩ có thể khuyên bạn rửa mũi hàng ngày bằng nước muối. Hãy sử dụng một chai bóp được thiết kế đặc biệt, chẳng hạn như chai đi kèm trong bộ dụng cụ nước muối, ống tiêm dạng bầu hoặc bình neti để rửa đường mũi của bạn. Biện pháp khắc phục tại nhà này có thể giúp giữ cho mũi của bạn không bị kích ứng.Hãy sử dụng nước đã được chưng cất, vô trùng, đã đun sôi và để nguội, hoặc nước được lọc bằng bộ lọc có kích thước lỗ tuyệt đối là 1 micron hay nhỏ hơn để pha dung dịch rửa mũi. Đảm bảo rửa sạch thiết bị rửa sau mỗi lần sử dụng bằng nước cất, vô trùng, nước đã đun sôi và để nguội hoặc bằng nước lọc, và để chúng tự khô.
Các biện pháp khắc phục tại nhà
Để ngăn chặn các triệu chứng dị ứng nấm mốc, hãy thực hiện các biện pháp sau:
- Đóng cửa sổ khi ngủ để tránh nấm mốc ngoài trời. Mật độ của các bào tử nấm mốc trong không khí có xu hướng cao nhất vào ban đêm, khi thời tiết mát mẻ và ẩm ướt.
- Giữ độ ẩm trong nhà dưới 50% và khắc phục mọi chỗ hư hỏng trong nhà do hơi ẩm hoặc nước. Bạn có thể đo độ ẩm tương đối bằng máy đo độ ẩm nhỏ, có bán ở nhiều cửa hàng.
- Đeo khẩu trang chống bụi lên mũi và miệng của bạn để ngăn chặn các bào tử nấm mốc nếu bạn phải cào lá, cắt cỏ hoặc xử lý phân hữu cơ.
- Tránh đi ra ngoài vào những thời điểm nhất định, chẳng hạn như ngay sau cơn mưa bão, trong thời tiết có sương mù hoặc ẩm ướt, hoặc khi lượng nấm mốc được thông báo là có nhiều.
