Chảy máu đường tiêu hóa, còn gọi là xuất huyết đường tiêu hóa, là một triệu chứng của một sự rối loạn ở đường tiêu hóa. Máu thường xuất hiện trong phân hoặc chất nôn nhưng không phải lúc nào cũng nhìn thấy được, mặc dù máu có thể khiến phân có màu đen hoặc nâu. Mức độ chảy máu là từ nhẹ đến nặng và trong một vài trường hợp có thể nguy hiểm đến tính mạng.
Triệu chứng xuất huyết đường tiêu hóa
Các dấu hiệu và triệu chứng khi chảy máu đường tiêu hóa có thể biểu hiện rõ ràng hoặc tiềm ẩn. Các dấu hiệu và triệu chứng tùy thuộc vào vị trí chảy máu và tốc độ chảy máu. Vị trí chảy máu có thể nằm ở bất kỳ đâu trên đường tiêu hóa, từ nơi bắt đầu là miệng đến nơi kết thúc là hậu môn.
Các triệu chứng chảy máu có thể nhìn thấy được là:
- Nôn ra máu, chất nôn có màu đỏ hoặc màu nâu sẫm và có kết cấu giống như bã cà phê
- Phân có màu đen
- Chảy máu trực tràng, máu thường lẫn với phân
Các triệu chứng chảy máu tiềm ẩn là:
- Cảm giác lâng lâng
- Khó thở
- Ngất xỉu
- Đau ngực
- Đau bụng
Triệu chứng sốc
Nếu việc chảy máu bắt đầu đột ngột và tiến triển nhanh chóng, bạn có thể bị sốc. Các dấu hiệu và triệu chứng của sốc bao gồm:
- Tụt huyết áp
- Không đi tiểu, hoặc đi tiểu không thường xuyên, với ít nước tiểu
- Mạch nhanh
- Bất tỉnh
Khi nào bạn cần đi khám bác sĩ?
Nếu bạn có các triệu chứng sốc, bạn hoặc người khác cần gọi đến số điện thoại khẩn cấp. Nếu bạn nôn ra máu, nhìn thấy máu trong phân hoặc phân có màu đen, hãy tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức. Đối với các dấu hiệu khác của chảy máu đường tiêu hóa, hãy hẹn gặp bác sĩ để khám.
Những bệnh nào gây chảy máu đường tiêu hóa?
Việc chảy máu đường tiêu hóa có thể xảy ra ở đường tiêu hóa trên hoặc dưới. Xuất huyết đường tiêu hóa có thể có một số nguyên nhân.
Xuất huyết ở đường tiêu hóa trên
Những nguyên nhân gây chảy máu đường tiêu hóa trên bao gồm:
- Loét dạ dày tá tràng. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất của tình trạng xuất huyết đường tiêu hóa trên. Loét dạ dày tá tràng là vết loét phát triển trên niêm mạc dạ dày và phần trên của ruột non. Axit dạ dày, do vi khuẩn hoặc do sử dụng thuốc chống viêm, làm hỏng lớp niêm mạc, dẫn đến hình thành vết loét.
- Rách niêm mạc thực quản (ống nối cổ họng với dạ dày). Còn được gọi là vết rách Mallory-Weiss, các vết rách ở niêm mạc thực quản có thể gây chảy máu nhiều. Các vết rách này thường xảy ra ở những người uống quá nhiều rượu.
- Tĩnh mạch giãn nở bất thường trong thực quản (giãn tĩnh mạch thực quản; tiếng Anh: esophageal varices). Tình trạng này xảy ra thường xuyên nhất ở những người mắc bệnh gan nghiêm trọng.
- Viêm thực quản. Tình trạng viêm thực quản này thường được gây ra bởi bệnh trào ngược dạ dày thực quản.
Xuất huyết ở đường tiêu hóa dưới
Nguyên nhân gây chảy máu ở đường tiêu hóa dưới bao gồm:
- Bệnh túi thừa. Đây là sự phát triển của các túi nhỏ, phồng lên trong đường tiêu hóa (gọi là túi thừa; tiếng Anh: diverticulosis). Nếu một hoặc nhiều túi bị viêm hoặc nhiễm trùng, tình trạng đó được gọi là viêm túi thừa.
- Bệnh viêm ruột. Bệnh này bao gồm viêm loét đại tràng, là bệnh gây viêm và lở loét ở đại tràng và trực tràng, bệnh Crohn và viêm niêm mạc đường tiêu hóa.
- Khối u. Các khối u không ung thư (lành tính) hoặc khối u là ung thư ở thực quản, dạ dày, đại tràng hoặc trực tràng có thể làm suy yếu niêm mạc đường tiêu hóa và gây chảy máu.
- Polyp đại tràng. Các khối tế bào nhỏ hình thành trên niêm mạc đại tràng có thể gây chảy máu. Hầu hết các polyp là vô hại, nhưng một số có thể là ung thư hoặc có thể trở thành ung thư nếu không được cắt bỏ.
- Bệnh trĩ. Đây là tình trạng những tĩnh mạch bị sưng ở hậu môn hoặc trực tràng dưới, tương tự như chứng suy giãn tĩnh mạch (varicose veins).
- Nứt hậu môn. Đây là tình trạng có những vết rách nhỏ ở niêm mạc hậu môn.
- ️Viêm niêm mạc trực tràng (proctitis). Tình trạng viêm niêm mạc trực tràng có thể gây chảy máu trực tràng.
Biến chứng từ xuất huyết đường tiêu hóa
Xuất huyết đường tiêu hóa có thể gây ra:
- Sốc
- Thiếu máu
- Tử vong
Phòng ngừa chảy máu đường tiêu hóa
Để ngăn ngừa xuất huyết đường tiêu hóa, bạn nên:
- Hạn chế sử dụng thuốc chống viêm không steroid.
- Hạn chế sử dụng rượu bia.
- Nếu bạn hút thuốc, hãy bỏ.
- Nếu bạn mắc bệnh trào ngược dạ dày thực quản, hãy làm theo hướng dẫn điều trị của bác sĩ.
Chẩn đoán xuất huyết đường tiêu hóa
Bác sĩ sẽ xem xét bệnh sử, bao gồm tiền sử chảy máu trước đó, tiến hành khám sức khỏe và có thể yêu cầu xét nghiệm. Các xét nghiệm có thể bao gồm:
- Xét nghiệm máu. Bạn có thể cần xét nghiệm công thức máu toàn bộ, là xét nghiệm để xem máu đông nhanh như thế nào, số lượng tiểu cầu và xét nghiệm chức năng gan.
- Xét nghiệm phân. Việc phân tích phân có thể giúp xác định nguyên nhân chảy máu ẩn giấu.
- Rửa dạ dày qua đường mũi (nasogastric lavage). Một ống được đưa qua mũi vào dạ dày của bạn để loại bỏ các chất trong dạ dày. Phương pháp này có thể giúp xác định nguồn chảy máu của bạn.
- Nội soi đường tiêu hóa trên. Phương pháp này sử dụng một máy ảnh nhỏ ở đầu một ống dài, được đưa vào qua miệng của bạn, để bác sĩ kiểm tra đường tiêu hóa trên của bạn.
- Nội soi đại tràng. Phương pháp này sử dụng một máy ảnh nhỏ ở đầu một ống dài, được đưa qua trực tràng, để giúp bác sĩ kiểm tra đại tràng (ruột già) và trực tràng của bạn.
- Viên nang nội soi. Trong phương pháp này, bạn nuốt một viên nang với một chiếc máy ảnh nhỏ bên trong. Viên nang di chuyển qua đường tiêu hóa của bạn để chụp hàng nghìn bức ảnh và ảnh được gửi đến một máy ghi mà bạn đeo trên thắt lưng. Phương pháp này cho phép bác sĩ nhìn thấy bên trong ruột non của bạn.
- Nội soi đại tràng sigma linh hoạt. Một chiếc ống có đèn và camera được đưa vào trực tràng của bạn để quan sát trực tràng và phần cuối cùng của ruột già dẫn đến trực tràng (đại tràng sigma).
- Nội soi ruột hỗ trợ bằng bóng. Một ống soi chuyên dụng sẽ kiểm tra các bộ phận trong ruột non của bạn mà các xét nghiệm khác sử dụng ống nội soi không thể tiếp cận được. Đôi khi, nguồn chảy máu có thể được kiểm soát hoặc điều trị trong quá trình kiểm tra này.
- Chụp ảnh động mạch (angiography). Thuốc nhuộm tương phản được tiêm vào một động mạch và bác sĩ sẽ chụp một loạt phim X-quang để tìm kiếm và điều trị các mạch đang chảy máu hoặc những sự bất thường khác.
- Các xét nghiệm bằng hình ảnh. Một loạt các xét nghiệm hình ảnh khác, chẳng hạn như chụp CT bụng, có thể được sử dụng để tìm nguồn chảy máu.
Nếu tình trạng chảy máu đường tiêu hóa nghiêm trọng và các xét nghiệm không xâm lấn không thể tìm ra nguyên nhân, bạn có thể cần phẫu thuật để bác sĩ có thể xem toàn bộ ruột non. Những trường hợp này rất hiếm.
Chuẩn bị cho việc đi khám
Nếu tình trạng chảy máu không nghiêm trọng, bạn có thể khám với bác sĩ chính của mình. Nếu tình trạng nghiêm trọng, bạn sẽ được giới thiệu ngay đến bác sĩ chuyên khoa về các rối loạn tiêu hóa (bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa).
Dưới đây là một số thông tin giúp bạn sẵn sàng cho cuộc hẹn với bác sĩ.
Bạn có thể làm gì để chuẩn bị
Khi bạn đặt lịch hẹn khám, hãy hỏi xem bạn có cần làm gì trước không, chẳng hạn như nhịn ăn trước một xét nghiệm cụ thể. Hãy lập một danh sách gồm:
- Các triệu chứng của bạn và khi nào các triệu chứng bắt đầu, kể cả bất kỳ triệu chứng nào có vẻ không liên quan đến lý do bạn hẹn khám
- Tất cả các loại thuốc, vitamin hoặc các thực phẩm bổ sung mà bạn dùng, bao gồm cả liều lượng
- Bệnh sử về bệnh tiêu hóa mà bạn đã được chẩn đoán, chẳng hạn như bệnh trào ngược dạ dày thực quản, loét dạ dày tá tràng, hoặc bệnh viêm ruột
- Các câu hỏi để hỏi bác sĩ
Hãy rủ một thành viên gia đình hoặc bạn bè đi cùng bạn, để giúp bạn ghi nhớ thông tin.
Đối với chảy máu đường tiêu hóa, các câu hỏi cơ bản cần hỏi bác sĩ bao gồm:
- Tôi không thấy máu, vậy tại sao bác sĩ nghi ngờ xuất huyết tiêu hóa?
- Điều gì có khả năng gây ra các triệu chứng của tôi?
- Ngoài nguyên nhân rất có thể xảy ra, các nguyên nhân khác có thể gây ra các triệu chứng của tôi là gì?
- Tôi cần những xét nghiệm nào?
- Tình trạng của tôi sẽ là tạm thời hay mãn tính?
- Các phương pháp điều trị thay thế cho phương pháp chính mà bác sĩ đang đề xuất là gì?
- Tôi có các tình trạng sức khỏe khác. Làm thế nào tôi có thể kiểm soát tốt các tình trạng sức khỏe này trong khi điều trị tình trạng chảy máu?
- Có những hạn chế nào tôi cần tuân theo không?
- Tôi có nên gặp bác sĩ chuyên khoa không?
Đừng ngần ngại hỏi những câu hỏi khác.
Những gì bác sĩ có thể hỏi
Bác sĩ có thể hỏi bạn những câu hỏi như:
- Các triệu chứng của bạn diễn ra liên tục hay thỉnh thoảng?
- Các triệu chứng của bạn nghiêm trọng như thế nào?
- Điều gì dường như cải thiện các triệu chứng của bạn?
- Điều gì dường như làm trầm trọng thêm các triệu chứng của bạn?
- Bạn có dùng thuốc chống viêm không steroid, không kê đơn hoặc có kê đơn, hoặc bạn có dùng aspirin không?
- Bạn có uống rượu bia không?
Điều trị chảy máu đường tiêu hóa
Thông thường, việc chảy máu đường tiêu hóa sẽ tự ngừng. Nếu việc chảy máu không ngừng, việc điều trị tùy thuộc vào nơi chảy máu. Trong nhiều trường hợp, thuốc hoặc một thủ thuật kiểm soát chảy máu có thể được đề xuất trong khi bác sĩ thực hiện một số xét nghiệm. Ví dụ, đôi khi có thể điều trị loét dạ dày tá tràng chảy máu khi nội soi đường tiêu hóa trên, hoặc cắt bỏ polyp trong quá trình nội soi.
Nếu bạn bị chảy máu đường tiêu hóa trên, bạn có thể được tiêm một loại thuốc qua tĩnh mạch, gọi là chất ức chế bơm proton (proton pump inhibitor, viết tắt: PPI), để ngăn chặn sự sản xuất axit dạ dày. Sau khi xác định được nguồn chảy máu, bác sĩ sẽ xác định xem bạn có cần tiếp tục dùng thuốc PPI hay không.
Tùy thuộc vào lượng máu mất đi và liệu bạn có tiếp tục chảy máu hay không, bạn có thể cần truyền dịch qua kim (qua tĩnh mạch) và có thể cần truyền máu. Nếu bạn dùng thuốc làm loãng máu, bao gồm aspirin hoặc thuốc chống viêm không steroid, bạn có thể cần phải dừng lại.
