Tổng quan
Bệnh tổ đỉa (dyshidrosis) là một bệnh da liễu gây ra các mụn nước nhỏ ở lòng bàn tay và các mặt bên của ngón tay. Đôi khi các mụn nước này cũng hình thành ở lòng bàn chân.
Các mụn nước của bệnh tổ đỉa thường kéo dài khoảng ba tuần và gây ngứa dữ dội. Sau khi các mụn nước khô, da của bạn sẽ trông như đóng vảy. Các mụn nước thường tái phát, đôi khi tái phát trước khi da bạn lành hoàn toàn khỏi các mụn nước trước đó.
Để điều trị bệnh tổ đỉa, các bác sĩ thường thoa các loại kem hoặc thuốc mỡ lên vùng da bị ảnh hưởng. Trong những trường hợp nghiêm trọng, bác sĩ có thể đề nghị dùng thuốc viên corticosteroid, chẳng hạn như prednisone, hoặc thuốc tiêm. Bệnh tổ đỉa còn được gọi là chàm tổ đỉa (dyshidrotic eczema) hoặc pompholyx.
Triệu chứng của bệnh tổ đỉa
Các mụn nước do bệnh tổ đỉa xảy ra phổ biến nhất ở các mặt bên của ngón tay và trong lòng bàn tay. Đôi khi các mụn nước cũng hình thành ở lòng bàn chân. Các mụn phồng này thường nhỏ — có chiều rộng bằng đầu bút chì — và tập hợp thành các cụm.
Trong trường hợp nghiêm trọng hơn, các mụn nước nhỏ có thể hợp nhất để tạo thành các mụn nước lớn hơn. Vùng da bị ảnh hưởng bởi bệnh tổ đỉa có thể đau và rất ngứa. Các mụn nước sẽ khô và bong ra trong khoảng ba tuần.
Bệnh tổ đỉa có xu hướng tái phát khá thường xuyên trong nhiều tháng hoặc nhiều năm.
Khi nào cần đi khám
Hãy đi khám với bác sĩ nếu bạn bị phát ban ở tay hoặc chân và không tự khỏi.
Nguyên nhân của bệnh tổ đỉa
Các bác sĩ vẫn chưa biết nguyên nhân chính xác của bệnh tổ đỉa. Bệnh này có thể liên quan đến một chứng rối loạn da tương tự được gọi là viêm da dị ứng (eczema), và các tình trạng dị ứng khác, chẳng hạn như viêm mũi dị ứng. Các nốt mụn có thể nổi lên theo mùa ở những người bị dị ứng đường mũi.
Các yếu tố rủi ro
Các yếu tố làm tăng rủi ro mắc bệnh tổ đỉa bao gồm:
- Căng thẳng. Bệnh tổ đỉa dường như xảy ra phổ biến hơn trong thời gian căng thẳng về cảm xúc hoặc thể chất.
- Việc tiếp xúc với một số kim loại. Các kim loại này bao gồm coban và niken – thường là trong môi trường công nghiệp.
- Có da nhạy cảm. Những người bị phát ban sau khi tiếp xúc với một số chất gây kích ứng có nhiều khả năng bị bệnh tổ đỉa hơn.
- Viêm da dị ứng. Một số người bị viêm da dị ứng có thể phát triển bệnh chàm tổ đỉa.
Biến chứng
Đối với hầu hết những người mắc bệnh tổ đỉa, đó chỉ là một sự bất tiện do ngứa ngáy. Đối với những người khác, cơn đau và ngứa có thể hạn chế việc sử dụng bàn tay hoặc bàn chân của họ. Việc gãi mạnh có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng do vi khuẩn ở vùng da bị ảnh hưởng.
Phòng ngừa bệnh tổ đỉa
Vì nguyên nhân của bệnh tổ đỉa thường không được biết, nên không có cách nào được chứng minh là có thể chắc chắn ngăn ngừa bệnh này. Bạn có thể ngăn ngừa bệnh tổ đỉa bằng cách kiểm soát căng thẳng và tránh tiếp xúc với các muối kim loại, chẳng hạn như coban và niken.
Thực hành chăm sóc da tốt cũng có thể giúp bảo vệ da. Hãy thực hiện các hành động sau:
- Sử dụng chất tẩy rửa dịu nhẹ và nước ấm để rửa tay và lau khô tay
- Dưỡng ẩm thường xuyên cho da
- Mang găng tay
Chẩn đoán bệnh tổ đỉa
Trong hầu hết các trường hợp, bác sĩ có thể chẩn đoán bệnh tổ đỉa khi khám sức khoẻ. Không có xét nghiệm nào trong phòng thí nghiệm có thể xác nhận chẩn đoán bệnh tổ đỉa, nhưng bác sĩ có thể đề xuất các xét nghiệm để loại trừ các vấn đề về da khác mà có triệu chứng tương tự.
Ví dụ, một phần da được cạo ra từ da của bạn có thể được kiểm tra để tìm loại nấm gây bệnh nấm da chân. Sự dị ứng của da có thể được tiết lộ bằng cách để các mảng da của bạn tiếp xúc với các chất khác nhau.
Điều trị bệnh tổ đỉa
Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của các dấu hiệu và triệu chứng, các lựa chọn điều trị có thể bao gồm:
- Corticosteroid. Các loại kem và thuốc mỡ corticosteroid hiệu lực cao có thể giúp đẩy nhanh quá trình biến mất của mụn nước. Việc bọc vùng da được điều trị bằng màng bọc plastic có thể làm tăng sự thấm hút. Việc chườm ẩm cũng có thể được thực hiện sau khi thoa corticosteroid để tăng cường sự thấm hút thuốc.Trong những trường hợp nghiêm trọng, bác sĩ có thể kê đơn thuốc viên corticosteroid, chẳng hạn như prednisone. Việc sử dụng lâu dài steroid có thể gây ra tác dụng phụ nghiêm trọng.
- Quang trị liệu (phototherapy). Nếu các phương pháp điều trị khác không hiệu quả, bác sĩ có thể đề nghị một liệu pháp ánh sáng đặc biệt, trong đó bác sĩ cho người bệnh tiếp xúc với tia cực tím và kết hợp cho dùng các thuốc giúp da của họ dễ tiếp nhận tác động của loại ánh sáng này hơn.
- Thuốc mỡ ức chế miễn dịch. Các thuốc như tacrolimus (Protopic) và pimecrolimus (Elidel) có thể hữu ích cho những người muốn hạn chế tiếp xúc với steroid. Một tác dụng phụ của các thuốc này là tăng nguy cơ nhiễm trùng da.
- Tiêm độc tố botulinum. Một số bác sĩ có thể cân nhắc đề xuất tiêm độc tố botulinum để điều trị các ca bệnh tổ đỉa nghiêm trọng.
Các biện pháp khắc phục tại nhà
Bạn có thể thực hiện các hành động sau để điều trị bệnh tổ đỉa tại nhà:
- Chườm lên da. Việc chườm lạnh, ướt có thể giúp giảm ngứa.
- Uống thuốc chống ngứa. Các thuốc kháng histamine không kê đơn như diphenhydramine (Benadryl) hoặc loratadine (Claritin, Alavert, những thuốc khác) có thể giúp giảm ngứa.
- Thoa nước cây phỉ (witch hazel). Ngâm các vùng da bị ảnh hưởng trong nước cây phỉ có thể tăng tốc độ chữa lành.
