Thuốc venlafaxine thuộc nhóm thuốc chống trầm cảm được gọi là thuốc ức chế tái hấp thu serotonin-norepinephrine. Các bác sĩ kê toa thuốc này để điều trị rối loạn trầm cảm nặng, rối loạn lo âu tổng quát, rối loạn lo âu xã hội và rối loạn hoảng sợ. Venlafaxine thay đổi cách tế bào não xử lý các chất hóa học truyền tin điều chỉnh tâm trạng, sự tỉnh táo và cân bằng cảm xúc. Việc hiểu cách thức hoạt động của thuốc này và những tác dụng phụ mà nó có thể gây ra sẽ giúp bạn sử dụng nó một cách an toàn và hiệu quả.
Thuốc venlafaxine thường được bán dưới nhiều tên thương mại khác nhau: Effexor, Effexor XR, Efexor, Viepax, Trevilor, Alventa, Venlafaxin-ratiopharm, Venlafaxin Sandoz hoặc Venlafaxin Heumann.
Cơ chế tác dụng của thuốc venlafaxine
Venlafaxine thay đổi cách các tế bào thần kinh trong não sử dụng hai chất dẫn truyền thần kinh quan trọng: serotonin và norepinephrine. Hai chất dẫn truyền thần kinh này chuyển thông điệp giữa các tế bào thần kinh và ảnh hưởng đến cảm xúc, động lực và phản ứng căng thẳng.
Venlafaxine hoạt động bằng cách ngăn chặn sự tái hấp thu serotonin và norepinephrine vào các tế bào thần kinh tiền synap (presynaptic neurons). Thông thường, sau khi một tế bào thần kinh giải phóng các chất dẫn truyền thần kinh này vào khe hở tiếp hợp (synaptic cleft), các protein vận chuyển sẽ loại bỏ chúng và đưa chúng trở lại tế bào thần kinh tiền synap để tái sử dụng. Venlafaxine liên kết với các protein vận chuyển này và ức chế chức năng của chúng. Sự ức chế này cho phép serotonin và norepinephrine tồn tại lâu hơn trong khe hở tiếp hợp, làm tăng sự kích thích các thụ thể hậu synap. Kết quả là sự dẫn truyền thần kinh mạnh hơn và lâu dài hơn, giúp cải thiện tâm trạng, giảm lo lắng và ổn định phản ứng cảm xúc.
Ở liều thấp, thuốc venlafaxine chủ yếu ảnh hưởng đến việc tái hấp thu serotonin. Ở liều cao hơn, thuốc venlafaxine cũng ngăn chặn đáng kể việc tái hấp thu norepinephrine. Ở liều rất cao, thuốc venlafaxine có tác dụng nhẹ lên việc tái hấp thu dopamine, góp phần cải thiện động lực và năng lượng một chút. Tác dụng kết hợp của việc tăng cường serotonin và norepinephrine giúp khôi phục lại sự cân bằng hóa học trong não của những người bị trầm cảm hoặc lo lắng.
Những tác dụng phụ của thuốc venlafaxine
Venlafaxine có thể gây ra nhiều tác dụng phụ. Một số tác dụng phụ phổ biến và nhẹ, trong khi các tác dụng phụ khác hiếm gặp nhưng nghiêm trọng hơn. Các tác dụng phụ được báo cáo thường xuyên nhất bao gồm:
- Buồn nôn
- Khô miệng
- Mất cảm giác ngon miệng
- Mất ngủ
- Buồn ngủ
- Chóng mặt
- Đau đầu
- Tăng tiết mồ hôi
- Táo bón
- Rối loạn chức năng tình dục
- Tăng huyết áp
- Lo lắng trong những ngày đầu
- Triệu chứng khi ngừng thuốc đột ngột
Dưới đây, chúng tôi sẽ giải thích lý do tại sao mỗi tác dụng phụ lại xảy ra và hướng dẫn bạn cách tránh hoặc giảm thiểu tác dụng phụ đó.
1. Buồn nôn
Buồn nôn xảy ra do nồng độ serotonin tăng lên kích thích thụ thể serotonin trong đường tiêu hóa. Những thụ thể này ảnh hưởng đến chuyển động của ruột và phản xạ nôn mửa.
Để giảm buồn nôn: dùng thuốc venlafaxine trong bữa ăn, uống nước thường xuyên với lượng nhỏ, và tránh thức ăn cay hoặc nhiều dầu mỡ. Cơ thể bạn thường thích nghi sau vài ngày dùng thuốc.
2. Khô miệng
Venlafaxine làm giảm tiết nước bọt vì thuốc này ảnh hưởng đến sự kiểm soát hệ thần kinh tự trị của tuyến nước bọt.
Để giảm khô miệng: uống nước thường xuyên, nhai kẹo cao su không đường hoặc sử dụng chất thay thế nước bọt. Tránh chất caffeine và rượu bia, vì những chất này làm tình trạng khô miệng trở nên trầm trọng hơn.
3. Chán ăn
Venlafaxine thay đổi nồng độ serotonin điều chỉnh sự thèm ăn và cảm giác no. Một số người bị giảm cảm giác thèm ăn tạm thời hoặc giảm cân nhẹ.
Để giảm tác dụng phụ này: hãy ăn nhiều bữa nhỏ hơn nhưng thường xuyên hơn và chọn thực phẩm giàu chất dinh dưỡng. Thông báo cho bác sĩ nếu tình trạng giảm cân của cơ thể trở nên đáng kể.
4. Mất ngủ
Sự gia tăng norepinephrine và serotonin có thể kích thích não quá mức và làm rối loạn giấc ngủ.
Để giảm chứng mất ngủ: dùng thuốc venlafaxine vào buổi sáng và thiết lập thói quen ngủ đều đặn. Tránh dùng caffeine và xem màn hình trước khi đi ngủ.
5. Buồn ngủ
Ở một số người, venlafaxine làm suy giảm nhẹ hoạt động của hệ thần kinh trung ương và gây buồn ngủ.
Để giảm tình trạng buồn ngủ: dùng thuốc venlafaxine vào buổi tối nếu bác sĩ cho phép. Tránh lái xe hoặc vận hành máy móc cho đến khi bạn hiểu thuốc ảnh hưởng đến sự tỉnh táo như thế nào.
6. Chóng mặt
Venlafaxine có thể gây thay đổi huyết áp hoặc ảnh hưởng đến chức năng tiền đình trong não.
Để giảm chóng mặt: đứng dậy từ từ sau khi ngồi hoặc nằm, uống đủ nước và tránh uống rượu bia. Nếu bị chóng mặt dai dẳng, hãy báo cho bác sĩ của bạn.
7. Đau đầu
Những thay đổi trong hoạt động serotonin trong mạch máu não có thể gây đau đầu.
Để giảm đau đầu: uống đủ nước, nghỉ ngơi trong phòng yên tĩnh và tránh bỏ liều. Chỉ sử dụng thuốc giảm đau nhẹ theo lời khuyên của bác sĩ.
8. Tăng tiết mồ hôi
Venlafaxine kích thích con đường norepinephrine kiểm soát tuyến mồ hôi.
Để giảm mồ hôi: mặc quần áo thoáng khí, giữ phòng mát và sử dụng chất ngăn tiết mồ hôi. Thảo luận về việc điều chỉnh liều với bác sĩ nếu đổ mồ hôi quá nhiều.
9. Táo bón
Venlafaxine làm giảm nhu động ruột bằng cách ảnh hưởng đến sự kiểm soát tự chủ của đường tiêu hóa.
Để giảm táo bón: uống nhiều nước hơn, ăn thực phẩm giàu chất xơ và tập thể dục thường xuyên. Sử dụng thuốc làm mềm phân nếu cần thiết dưới sự giám sát y tế.
10. Rối loạn chức năng tình dục
Venlafaxine làm tăng serotonin ở các vùng não điều chỉnh chức năng tình dục, có thể ức chế ham muốn tình dục, trì hoãn xuất tinh hoặc ngăn cản cực khoái.
Để giảm rối loạn chức năng tình dục: hãy thảo luận vấn đề này một cách cởi mở với bác sĩ của bạn. Việc điều chỉnh liều hoặc chuyển sang thuốc chống trầm cảm khác có thể hữu ích.
11. Tăng huyết áp
Sự tăng cường norepinephrine do venlafaxine gây co thắt mạch máu, làm tăng huyết áp.
Để giảm tác dụng phụ này: theo dõi huyết áp thường xuyên, giảm lượng muối ăn vào và tránh các chất kích thích như caffeine. Thông báo cho bác sĩ ngay lập tức nếu huyết áp tăng đáng kể.
12. Lo lắng trong những ngày đầu
Trong những ngày đầu điều trị, nồng độ serotonin và norepinephrine tăng lên có thể tạm thời làm tăng các triệu chứng lo âu trước khi ổn định.
Để giảm bớt lo lắng: thực hành các kỹ thuật thư giãn, tránh các chất kích thích và tuân thủ lịch dùng thuốc theo chỉ định một cách cẩn thận. Triệu chứng này thường giảm trong vòng hai tuần.
13. Triệu chứng khi ngừng thuốc đột ngột
Thuốc venlafaxine có thời gian bán hủy ngắn. Việc ngừng thuốc đột ngột có thể gây chóng mặt, khó chịu, buồn nôn và rối loạn cảm giác.
Để ngăn ngừa các triệu chứng này: giảm liều dần dần dưới sự giám sát y tế thay vì dừng đột ngột.
Venlafaxine cải thiện tâm trạng và giảm lo lắng bằng cách kéo dài sự hiện diện của serotonin và norepinephrine trong não. Thuốc này điều trị hiệu quả một số rối loạn tâm trạng và lo âu, nhưng nó có thể gây ra những tác dụng phụ ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của bạn. Bạn có thể kiểm soát hầu hết các tác dụng phụ của venlafaxine thông qua việc điều chỉnh lối sống, dùng thuốc đúng thời điểm theo quy định và trao đổi với bác sĩ.
