Nitrofurantoin là một thuốc kháng sinh được bác sĩ kê toa để điều trị nhiễm trùng do vi khuẩn ở đường tiết niệu, bao gồm nhiễm trùng bàng quang và niệu đạo. Thuốc này đã được sử dụng rộng rãi trong nhiều thập kỷ và vẫn là một thuốc quan trọng để điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu không biến chứng, đặc biệt là ở phụ nữ. Nitrofurantoin tiêu diệt vi khuẩn gây nhiễm trùng đường tiết niệu và giúp phục hồi chức năng tiết niệu bình thường.
Dưới đây, chúng tôi giải thích cơ chế tác dụng của thuốc nitrofurantoin, mô tả các tác dụng phụ của thuốc và hướng dẫn bạn cách giảm hoặc tránh các tác dụng phụ này.
Thuốc nitrofurantoin thường được bán dưới các tên thương mại sau: Furadantine, Nitrofurantoin Mylan, Nitrofurantoin Teva, Macrobid, Macrodantin hoặc Furadantin.
Cơ chế tác dụng của thuốc nitrofurantoin
Thuốc nitrofurantoin hoạt động bằng cách xâm nhập vào tế bào vi khuẩn và làm hỏng những hệ thống quan trọng của chúng. Sau khi bạn nuốt thuốc, cơ thể bạn sẽ nhanh chóng hấp thụ nitrofurantoin từ đường tiêu hóa và cô đặc nó trong nước tiểu. Vi khuẩn trong đường tiết niệu hấp thụ thuốc thông qua quá trình vận chuyển chất dinh dưỡng thông thường. Bên trong tế bào vi khuẩn, các enzyme của vi khuẩn khử nitrofurantoin thành các hợp chất có tính phản ứng cao gọi là chất trung gian phản ứng.
Những chất trung gian phản ứng này tấn công một số mục tiêu của vi khuẩn cùng một lúc. Chúng phá hủy DNA của vi khuẩn, phá vỡ quá trình tổng hợp protein và các thành phần thành tế bào, đồng thời cản trở các enzyme trao đổi chất. Cuộc tấn công rộng rãi này ngăn chặn vi khuẩn phát triển và phân chia. Tế bào vi khuẩn chết vì nó không còn khả năng sửa chữa những tổn thương phân tử trên diện rộng.
Vì thuốc nitrofurantoin chỉ có tác dụng khi đạt nồng độ cao trong nước tiểu nên thuốc này chủ yếu điều trị các bệnh nhiễm trùng giới hạn ở đường tiết niệu dưới và không điều trị hiệu quả nhiễm trùng ở thận hoặc máu.
Những tác dụng phụ của thuốc nitrofurantoin và cách giảm bớt
Nitrofurantoin thường an toàn khi sử dụng trong thời gian ngắn, nhưng thuốc này có thể gây ra một số tác dụng phụ.
1. Rối loạn tiêu hóa
Nhiều người bị buồn nôn, nôn, chán ăn hoặc tiêu chảy nhẹ sau khi dùng thuốc nitrofurantoin. Sự kích ứng niêm mạc dạ dày gây ra các triệu chứng này, vì nitrofurantoin có tính axit nhẹ và tương tác với niêm mạc dạ dày.
Cách làm giảm:
- Uống thuốc cùng với thức ăn hoặc sữa để bảo vệ niêm mạc dạ dày.
- Chia liều dùng hàng ngày nếu bác sĩ cho phép, để giảm kích ứng.
- Tránh uống rượu hoặc thức ăn cay vì chúng có thể khiến dạ dày khó chịu hơn.
2. Đau đầu và chóng mặt
Nitrofurantoin có thể gây nhức đầu nhẹ hoặc chóng mặt do ảnh hưởng của nó lên mạch máu và hệ thần kinh. Những triệu chứng này thường xuất hiện trong vài ngày đầu dùng thuốc này và biến mất sau khi cơ thể bạn điều chỉnh.
Cách làm giảm:
- Uống đủ nước trong ngày để duy trì huyết áp ổn định.
- Nghỉ ngơi và tránh lái xe hoặc vận hành máy móc nếu chóng mặt xảy ra.
- Thông báo cho bác sĩ nếu cơn đau đầu trở nên nghiêm trọng hoặc dai dẳng.
3. Nước tiểu đổi màu
Nitrofurantoin có thể khiến nước tiểu có màu vàng đậm hoặc nâu. Sự đổi màu này xảy ra do cơ thể bạn bài tiết nitrofurantoin và các chất chuyển hóa của nó trực tiếp qua nước tiểu. Tác dụng phụ này vô hại và sẽ biến mất sau khi bạn ngừng dùng thuốc.
Cách làm giảm:
- Uống đủ nước để làm loãng nước tiểu và giảm thiểu độ đậm của màu.
- Đừng ngừng dùng thuốc vì sự thay đổi màu sắc vô hại này.
4. Phản ứng dị ứng trên da
Một số người bị phát ban da, ngứa hoặc sưng tấy do quá mẫn miễn dịch với nitrofurantoin hoặc tá dược của nó. Trong một số ít trường hợp, phản ứng dị ứng này có thể trở nên nghiêm trọng.
Cách làm giảm:
- Thông báo cho bác sĩ ngay lập tức nếu xuất hiện phát ban da hoặc ngứa.
- Tránh dùng lại thuốc nếu phản ứng dị ứng đã xảy ra trong quá khứ.
- Thoa kem dưỡng ẩm nhẹ hoặc chỉ dùng thuốc kháng histamine dưới sự giám sát y tế.
5. Phản ứng ở phổi
Sử dụng nitrofurantoin lâu dài hoặc lặp đi lặp lại có thể gây viêm phổi. Tình trạng này, được gọi là phản ứng phổi do nitrofurantoin gây ra, có thể biểu hiện dưới dạng ho, khó thở hoặc sốt. Phản ứng là kết quả của sự kích hoạt miễn dịch trong các mô phổi chống lại thuốc hoặc các chất chuyển hóa của nó.
Cách làm giảm:
- Chỉ sử dụng thuốc trong khoảng thời gian được bác sĩ chỉ định.
- Ngừng dùng thuốc và liên hệ với bác sĩ ngay lập tức nếu ho hoặc khó thở xảy ra.
- Tránh sử dụng dự phòng lâu dài trừ khi bác sĩ theo dõi chặt chẽ chức năng phổi.
6. Nhiễm độc gan
Nitrofurantoin đôi khi ảnh hưởng đến tế bào gan và làm tăng men gan, hoặc trong một số trường hợp hiếm gặp là viêm gan. Căng thẳng oxy hóa từ các chất trung gian phản ứng góp phần gây ra độc tính này.
Cách làm giảm:
- Tránh uống rượu bia và các thuốc gây độc cho gan khác trong quá trình điều trị bằng nitrofurantoin.
- Thực hiện kiểm tra chức năng gan thường xuyên nếu bạn cần sử dụng nitrofurantoin kéo dài.
- Báo cáo tình trạng mệt mỏi, vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu cho bác sĩ.
7. Bệnh thần kinh ngoại biên
Trong một số ít trường hợp, nitrofurantoin gây tổn thương thần kinh, đặc biệt ở những người mắc bệnh thận, tiểu đường hoặc thiếu vitamin B. Các chất trung gian phản ứng có thể làm tổn thương dây thần kinh ngoại biên và gây tê, cảm giác ngứa ran ở tay hoặc chân.
Cách làm giảm:
- Tránh sử dụng nitrofurantoin nếu bạn bị suy giảm chức năng thận.
- Duy trì kiểm soát tốt lượng đường trong máu nếu bạn mắc bệnh tiểu đường.
- Hãy bổ sung vitamin B theo lời khuyên của bác sĩ nếu nghi ngờ thiếu vitamin B.
8. Thiếu máu tán huyết
Nitrofurantoin có thể gây phá hủy hồng cầu, đặc biệt ở những người bị thiếu hụt glucose-6-phosphate dehydrogenase. Căng thẳng oxy hóa do thuốc này tạo ra vượt quá khả năng tự bảo vệ của tế bào hồng cầu.
Cách làm giảm:
- Thực hiện sàng lọc tình trạng thiếu hụt glucose-6-phosphate dehydrogenase nếu bạn thuộc nhóm có nguy cơ cao.
- Ngừng dùng thuốc nếu da nhợt nhạt, mệt mỏi hoặc nước tiểu sẫm màu.
- Tham khảo ý kiến bác sĩ để có loại thuốc kháng sinh thay thế nếu bạn bị thiếu hụt chất nêu trên.
Trên đây là những tác dụng phụ của nitrofurantoin. Đây là một trong những thuốc kháng sinh đường uống hiệu quả nhất trong điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu không biến chứng. Mặc dù nitrofurantoin có hồ sơ an toàn tốt, nhưng thuốc này có thể gây khó chịu ở đường tiêu hóa, nhức đầu, phản ứng dị ứng, nhiễm độc phổi hoặc gan, bệnh thần kinh ngoại biên và thiếu máu tán huyết ở một số cá nhân. Bạn có thể giảm hầu hết các tác dụng phụ bằng cách dùng thuốc cùng với thức ăn, uống đủ nước, tránh sử dụng thuốc lâu dài, theo dõi các dấu hiệu cảnh báo, và cần báo cáo kịp thời mọi triệu chứng bất thường cho bác sĩ.
