Bệnh cam tẩu mã

948

Bệnh cam tẩu mã là bệnh viêm họng miệng hoại tử lan rộng. Bệnh thường xuất hiện đầu tiên ở lợi hay niêm mạc má. Sau đó bệnh lan nhanh ra các vùng xung quanh, làm thủng khẩu cái cứng (thành trên miệng), thông vào hốc mũi ở sàn mũi.

Cam tẩu mã (chữ Hán: 走馬疳; tiếng Anh: noma), còn gọi là nha cam tẩu mã, tị cam, thuần cam hoặc hầu cam là chứng viêm miệng hoại thư, bắt đầu ở lợi hoặc ở má, lan rất nhanh ra má, môi, hoại tử phần mềm làm thủng má, môi, mũi, sau đó làm hoại tử xương, răng lung lay rụng dần, có mùi hôi thối.[1] Bệnh thường gặp ở trẻ nhỏ có thể trạng rất suy kiệt, thường là sau khi mắc bệnh sởi, thương hàn hoặc một bệnh nhiễm khuẩn nặng khác.

Bệnh này có tỉ lệ tử vong cao. Tổ chức Y tế Thế giới ước tính có 500.000 người bị ảnh hưởng, và mỗi năm có 140.000 ca bệnh mới được ghi nhận.[3]

Nếu bệnh nhân không được điều trị sớm thì vi trùng sẽ ăn sứt mũi ngoài, lan ra xương gò má, mắt, ăn dần lên não và tử vong.

Những người có cơ địa thuận lợi cho bệnh cam tẩu mã phát triển là trẻ suy dinh dưỡng (đặc biệt là thiếu vitamin B, vitamin A), vệ sinh răng miệng kém, người bệnh sống gần vùng ô nhiễm nặng như bãi rác, chuồng gia súc mất vệ sinh và người bệnh suy giảm miễn dịch bao gồm AIDS.

Nguyên nhân

Các vi khuẩn Fusobacterium necrophorum và Prevotella intermedia được xem là nguyên nhân chủ yếu trong tiến trình gây bệnh và tương tác với một hoặc nhiều vi khuẩn khác (như Borrelia vincentii, Porphyromonas gingivalis, Tannerella forsynthesis, Treponema denticola, Staphylococcus aureus và Streptococcus spp không tán huyết.

Các yếu tố bẩm chất đã được báo cáo là:

Dinh dưỡng kém (đặc biệt là thiếu vitamin A và vitamin nhóm B) hoặc mất nước
Vệ sinh kém, đặc biệt là vệ sinh miệng
Nước uống không an toàn
Sống gần gia súc nhếch nhác
Gần đây có mắc bệnh lý
Bệnh suy giảm miễn dịch, bao gồm bệnh AIDS.

Theo quan điểm y học cổ truyền, nguyên nhân gây bệnh cam tẩu mã là nhiệt độc ở kinh can và kinh vị.

Điều trị

Con người đã biết đến bệnh này từ thời cổ đại, như Hippocrates và Galen. Điều kiện vệ sinh và dinh dưỡng tốt lên khiến cam tẩu mã biến mất khỏi các quốc gia công nghiệp hóa từ thế kỷ 20, trừ giai đoạn Thế chiến thứ hai khi bệnh trở thành dịch ở các trại tập trung Auschwitz và Belsen.

Quá trình điều trị có thể chia làm hai: dùng kháng sinh và ăn uống đủ chất; tuy vậy, di chứng ở mặt có thể tồn tại vĩnh viễn và có thể cần phẫu thuật để chỉnh hình. Việc tái tạo khuôn mặt rất khó và phải trì hoãn đến khi bệnh nhân hồi phục hoàn toàn (thường là một năm sau ngày can thiệp ban đầu)