12:10 pm - Thursday October 2, 2014

Bệnh viêm da cơ địa

Bệnh viêm da cơ địa (Atopic Dermatitis-AD)


Bệnh viêm da cơ địa hay còn gọi là bệnh chàm thể tạng, eczema, sẩn ngứa Besnier, Liken đơn dạng mạn tính….
Viêm da cơ địa là bệnh lý biểu hiện cấp tính, bán cấp hoặc mạn tính. Một đặc điểm quan trọng của bệnh là hay tái phát. Ða số trường hợp bệnh bắt đầu ở tuổi ấu thơ. Triệu chứng điển hình của bệnh là các thương tổn da khô kèm theo ngứa. Do ngứa gãi nhiều mà da bị dày, bệnh nhân càng ngứa và gãi gây nên vòng bệnh lý “Ngứa-Gãi” làm cho bệnh nặng hõn và có nguy cơ bị bội nhiễm vi trùng. Bệnh có yếu tố di truyền, gia đình và hay xuất hiện ở những người có bệnh dị ứng khác như hen, viêm mũi dị ứng. Có tới 35% trẻ viêm da cơ địa có biểu hiện hen trong cuộc đời. Chẩn đoán bệnh không khó khăn, dựa trên các triệu chứng lâm sàng, nồng độ IgE trong máu thường tăng cao.
Dịch tễ học:
- Tỷ lệ hiện mắc: Hiện nay, chưa có nghiên cứu về tỷ lệ hiện mắc viêm da cơ địa ở Việt Nam. Theo một số báo cáo ở các nước khác, tỷ lệ khoảng 7-20% [1, 2, 3, 4]. Theo báo cáo của phòng khám Viện Da liễu quốc gia, có khi viêm da cơ địa chiếm khoảng 20% số bệnh nhân đến khám tại phòng khám [5].
- Tuổi phát bệnh: thường vào hai tháng đầu, có tới 60% trẻ viêm da cơ địa phát bệnh trong năm đầu, 30% trong 5 năm đầu và chỉ có 10% phát bệnh từ 6-20 tuổi. Rất hiếm bệnh nhân phát bệnh khi trưởng thành
- Về giới không khác biệt rõ rệt giữa nam và nữ, có một vài báo cáo nam mắc nhiều hơn nữ.
- Yếu tố di truyền, gia đình cho thấy 60% người bị viêm da cơ địa có con cũng bị bệnh này. Nếu cả bố mẹ đều bị viêm da cơ địa thì có tới 80% con bị bệnh.
- Các yếu tố làm bệnh khởi phát và nặng lên bao gồm: các dị nguyên trong không khí như các chất thải của rệp nhà, len dạ… Ngoại độc tố của tụ cầu trùng vàng (Staphylococus aureus) đóng vai trò siêu kháng nguyên kích thích hoạt hóa T limphô và đại thực bào. Dị ứng nguyên nội sinh (endogenous antigens): trong huyết thanh bệnh nhân có kháng thể IgE có thể kích thích IgE hoặc T limphô đáp ứng viêm. Thức ăn: Một số thức ăn cũng có thể làm vượng bệnh như trứng, sữa, lạc, đậu tương, cá, bột mỳ…
- Các yếu tố khác làm phát bệnh hoặc bệnh nặng lên, đó là giảm chức năng của hàng rào bảo vệ của da cùng với giảm lớp ceramic trên bề mặt da làm cho da dễ bị mất nước gây khô da. Mùa hay bị bệnh thường vào mùa thu đông, nhẹ vào mùa hè. Ðồ len dạ của trẻ, của bố mẹ và thậm chí ðồ này của chó mèo, đồ thảm hoặc đệm giường cũng làm cho bệnh nặng lên.
Biểu hiện lâm sàng
- Giai đoạn cấp tính: Biểu hiện bệnh khi cấp tính là đám da đỏ ranh giới không rõ, các sẩn và đám sẩn, mụn nước tiết dịch, không có vẩy da. Da bị phù nề, chảy dịch, đóng vảy tiết. Các vết xước do gãi tạo vết chợt, bội nhiễm tụ cầu tạo các mụn mủ và vẩy tiết vàng. Bệnh thường khư trú ở trán, má, cằm, nặng hơn có thể lan ra tay, thân mình.
- Biểu hiện bán cấp với các triệu chứng nhẹ hơn, da không phù nề, tiết dịch.
- Giai đoạn mạn tính da dày thâm, ranh giới rõ, liken hoá, các vết nứt đau; đây là hậu quả của việc bệnh nhân ngứa gãi nhiều. Thương tổn hay gặp ở các nếp gấp lớn, lòng bàn tay, bàn chân, các ngón, cổ, gáy, cổ tay, cẳng chân.
Triệu chứng bệnh: khô da, ban đỏ- ngứa tạo thành vòng xoắn bệnh lý: ngứa-gãi-ban đỏ-ngứa… Ngoài ra người bệnh còn có các triệu chứng khác như viêm mũi dị ứng, viêm kết mạc mắt và viêm ngứa họng, hen. Các biểu hiện bệnh lý như chứng vẽ nổi (dermographism), bệnh vẩy cá thông thường, dày sừng nang lông…có thể gặp trên bệnh nhân viêm da cơ địa.
Vị trí hay gặp mặt, trán, mặt gấp các chi, gáy, mi mắt, cổ tay, mu tay, mu chân, trường hợp nặng có thể lan toàn thân.
Tiến triển:
Không điều trị bệnh tiến triển trong nhiều tháng, nhiều năm. Khoảng gần 50% bệnh khỏi khi ở tuổi thiếu niên, nhưng cũng nhiều trường hợp bệnh tồn tại lâu trong nhiều năm cho đến tuổi trưởng thành. Nhiều bệnh nhân bị hen hoặc các bệnh dị ứng khác.
Chẩn đoán:
Hiện nay có một số tiêu chuẩn chẩn đoán viêm da cơ đa được đưa ra, chúng tôi sử dụng tiêu chuẩn của Hanifin và Rajka (1980). Để chẩn đoán viêm da cơ địa cần có ít nhất 3 tiêu chuẩn chính + ít nhất 3 tiêu chuẩn phụ.
4 tiêu chuẩn chính:
1. Ngứa (Itching).
2. Viêm da mạn tính và tái phát (Chronic or chronically relapsing dermatitis).
3. Hình thái và vị trí thương tổn điển hình (Typical distribution and morphology of AD rash).
- Trẻ em: Chàm khu trú ở mặt, vùng duỗi.
- Trẻ lớn và người lớn: Dày da, Lichen vùng nếp gấp.
4. Tiền sử cá nhân hay gia đình có bệnh cơ địa dị ứng (Personal or family history of atopic diseases) như hen, viêm mũi dị ứng, viêm da cơ địa.
Các tiêu chuẩn phụ:
1. Khô da (Dry skin).
2. Viêm môi (cheilitis).
3. Đục thủy tinh thể ( Anterior subcapsular cataract).
4. Viêm kết mạc mắt và kích thích ở mắt tái phát.
5. Mặt: Đỏ, tái.
6. Dị ứng thức ăn (Food intolerance).
7. Chàm ở bàn tay (Hand eczema).
8. IgE tăng (Elevated IgE levels).
9. Phản ứng da tức thì tuýp 1 dương tính (Immediate skin test type 1 reactivity).
10. Dễ bị nhiễm trùng da và hay tái phát.
11. Ngứa khi ra mồ hôi (Itching on sweating).
12. Vẩy phấn trắng (Pityriasis alba).
13. Chứng vẽ nổi (Dermographism).
14. Giác mạc hình chóp (Keratoconus).
15. Các thương tổn khác giống dày sừng nang lông (Other like Keratosis Pilaris),
16. Tuổi phát bệnh sớm
17. Chàm núm vú
18. Nếp dưới mắt Dennie- Morgan
19. Quầng thâm quanh mắt
Điều trị:
- Tư vấn cho người bệnh tránh chà xát, không gãi là một việc rất quan trọng. Ðồng thời cho các thuốc bôi, thuốc uống chống ngứa cho bệnh nhân. Bôi kem dưỡng ẩm rất cần thiết vừa có tác dụng chống khô da vừa có tác dụng tránh ngứa, hạn chế tái phát. Loại trừ và tránh các chất gây dị ứng như đề cập ở trên.
Ðiều trị viêm da cơ địa cần rất cẩn trọng, có sự hợp tác rất chặt chẽ giữa thày thuốc và người bệnh, đối với trẻ nhỏ là bố mẹ bệnh nhân. Tuỳ theo giai đoạn bệnh là cấp tính, bán cấp hay mạn tính mà cho thuốc bôi phù hợp.
- Viêm da cơ địa cấp tính: cần đắp ẩm thương tổn và bôi kem corticoit+ kháng sinh. Cho kháng sinh uống ðể chống tụ cầu trùng vàng trong trường hợp bội nhiễm. Kháng histamin chống dị ứng và chống ngứa.
- Viêm da cơ địa bán cấp và mạn tính được điều trị bằng các thuốc sau:
+ Làm ẩm da bằng kem bôi hoặc sữa tắm có kem.
+ Thuốc corticosteroid: rất có hiệu quả đối với viêm da cơ địa nhưng lại gây nhiều tác dụng phụ nguy hại nếu dùng lâu dài, do vậy cần có chỉ định chặt chẽ.
+ Các thuốc chống viêm khác không phải corticosteroid như tacrolimus có thể thay thế corticosteroid mà không gây các tác dụng phụ nhý thuốc này và có thể dùng lâu dài, thuốc có thể chống viêm và chống ngứa.
+ Uống kháng histamin chống ngứa.
+ Một số trường hợp nặng có thể uống corticoid, nhưng cần có chỉ định chặt chẽ của thày thuốc.
+ Các phương pháp điều trị khác: UVA, UVB, các thuốc như cyclosporin…
Phác đồ điều trị một bệnh nhân viêm da cơ địa:
- Chống khô da bằng các thuốc dưỡng ẩm.
- Điều trị bằng bôi corticosteroid trong thời gian ngắn, sau đó duy trì bôi tacrolimus + dưỡng ẩm thời gian dài để tránh tái phát bệnh.
- Chống nhiễm tụ cầu bằng thuốc kháng sinh bôi hoặc uống.
- Kháng histamin chống ngứa.

Ts. Nguyễn Duy Hưng
BS cao cấp
BV Da liễu Trung Ương

Ban CNTT Bệnh viện Da liễu Trung Ương

 

-------------------------------------------------@ Tin khác @-------------------------------------------------

Thuộc chuyên mục: Bệnh và chẩn đoán

5 Responses to “Bệnh viêm da cơ địa”

  1. 30/12/2011 at 2:39 pm #

    Chăm sóc bé bị viên da cơ địa

    Thời tiết hiện nay là điều kiện thuận lợi cho các em bé dưới 2 tuổi dễ mắc bệnh viêm da cơ địa. Viêm da cơ địa trẻ em dưới 2 tuổi còn gọi là chàm thể tạng, chàm sữa…

    Các em bé được sinh ra trong các gia đình có cơ địa dễ dị ứng (atopy) thì hay bị viêm da cơ địa. Trong gia đình có thể có một hoặc nhiều hơn các thành viên mắc một hoặc nhiều hơn các bệnh sau: viêm da cơ địa, hen phế quản, viêm mũi dị ứng. Nguyên nhân chính xác của bệnh chưa được biết rõ. Nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng lên sự phát bệnh: thay đổi thời tiết, đặc biệt là trời lạnh, lạm dụng xà phòng, bột giặt, chất tẩy rửa, dị ứng một số thức ăn có chứa các protein có trọng lượng phân tử cao như tôm, cua, cá, nhộng. Nhiều trường hợp không rõ nguyên nhân cụ thể nhưng chủ yếu là do bệnh nhân có tình trạng da khô thường xuyên. Dưới tác động của các tác nhân kích thích thông thường mà người khác thì không sao nhưng người bệnh viêm da cơ địa thì lại hay bị viêm da.

    Bình thường luôn có sự mất nước qua da nhưng ở các em bé viêm da cơ địa thì sự mất nước nhiều hơn. Sự mất nước này lại tăng lên khi trời lạnh. Vì thế vào mùa đông da các bé hay bị khô, sờ vào thô ráp chứ không mịn màng. Khởi đầu hai má bị đỏ ửng lên trước. Sau đó các sẩn hoặc mụn nước li ti xuất hiện thành đám trên nền da khô, có khi hết cả hai má, trán và cằm. Có thể ướt nếu tiết dịch nhiều hoặc sần sùi nếu sẩn nhiều. Đôi khi lan xuống cả da thân thể và tay chân, hoặc ở trên đầu vùng trán phía trước với các biểu hiện mụn nước, vảy vàng nhạt ẩm ướt hoặc vảy khô nâu xám (dân gian còn gọi là cứt trâu). Tổn thương da có thể khỏi từng đợt rồi tái đi tái lại nhiều lần. Đến khi 2 tuổi thì 90% các em bé này sẽ khỏi hoàn toàn, 10% còn lại bệnh viêm da cơ địa có thể kéo dài dai dẳng nhiều năm với các biểu hiện như: mày đay, chàm nếp gấp, chàm mạn, bong da nứt nẻ lòng bàn tay, bàn chân, tổ đỉa…

    Khi đã xác định được bé bị viêm da cơ địa cần chăm sóc da bé và dùng thuốc đúng.

    - Về chăm sóc da em bé: Tắm rửa cho em bé bằng nước chanh hòa loãng hoặc bằng các sữa tắm cho da khô mà bác sĩ kê đơn. Các sữa tắm có thể dùng được như: physiogel, cetaphil, A-Derma soap-free gel… Nếu trời lạnh quá có thể 2-3 ngày tắm một lần. Không tắm nước nóng quá, không chà mạnh, tắm nhanh không ngâm nước lâu quá. Rửa mặt ngày chỉ 2-3 lần, nhẹ nhàng. Sau tắm rửa có thể bôi vào vùng da khô cho em bé một trong các chế phẩm như: cream vitamin E, lacticare, cetaphil, cream A-Derma exomega… Các chế phẩm này có thể bôi kéo dài được.

    - Ăn uống: Chỉ kiêng những thức ăn biết rõ gây dị ứng cho em bé, không cần kiêng thịt gà, bò, tôm, cá… Tuy nhiên nên cho ăn với lượng thích hợp, khoa học, không nên cho ăn số lượng nhiều quá trong một ngày. Uống nhiều nước, ăn nhiều quả tươi, rau xanh…

    - Điều trị: Có thể bôi một trong các chế phẩm có steroid có hoạt phổ nhẹ và vừa như: eumovate, lacticare HC, fucicort, fobancort… Thời gian bôi và loại thuốc nào được bôi tùy từng tháng tuổi của em bé và phải theo đúng chỉ định của bác sĩ chuyên khoa da liễu. Tuyệt đối không được tự ý bôi các thuốc lên da mặt vì nhiều khi dùng thuốc không đúng chỉ định sẽ làm teo da em bé.

  2. 30/12/2011 at 2:41 pm #

    Mùa lạnh, đừng chủ quan khi da ngứa
    Càng gãi càng ngứa

    Theo BS Nguyễn Thành, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Da liễu Quốc gia, các hiện tượng ngứa da khi trời lạnh và bệnh nhân thường “càng gãi càng ngứa” thuộc nhóm bệnh viêm da cơ địa. Viêm da cơ địa gồm hai loại: Urtica (hay còn gọi là nổi mày đay) và da khô mọc mụn, đóng vẩy (á sừng). Nhóm bệnh này không nguy hiểm lắm nhưng có tỷ lệ dị ứng cao. Nguyên nhân là do cơ địa, nhưng khi gặp điều kiện thuận lợi, môi trường tác động thì dễ xuất hiện như: môi trường ô nhiễm, thay đổi thời tiết, trời lạnh, nóng, hoặc khi ăn các thức ăn lạ….

    Bác sĩ Nguyễn Duy Hưng, Bệnh viện Da liễu Quốc gia cho biết trời lạnh cũng làm bệnh mày đay cấp tính phát triển. Bệnh mày đay cấp tính xảy ra đột ngột khi gặp lạnh và xuất hiện ở bất kỳ vùng da, niêm mạc nào trên cơ thể, biểu hiện các nốt sẩn, phù nề màu đỏ như vết muỗi đốt. Ngứa rất dữ dội, càng gãi càng ngứa. Nốt sẩn ngứa kéo dài vài ba phút đến vài ba giờ rồi lặn. Bệnh có thể biểu hiện viêm đường ruột gây đau bụng, nôn, tiêu chảy, viêm phổi gây khó thở hoặc hen, thậm chí xảy ra ở tổ chức não gây phù nề rất nguy hiểm. Mày đay mạn tính xảy ra khi bệnh xuất hiện kế tiếp nhau nhiều lần hoặc cách quãng, không kể số lượng nốt sẩn nhiều hay ít. Nguyên nhân là do trời lạnh, chức năng điều tiết của tuyến mồ hôi, tiết bã bị hạn chế nên làm cho da bị khô. Chính vì vậy mà mùa đông, thường có nhiều người bị ngứa bởi căn bệnh này cao hơn các mùa khác.

    Viêm da tiếp xúc do côn trùng là bệnh rất hay gặp trong thời gian này. Bệnh dễ bị chẩn đoán nhầm với zona hay giời leo và dẫn đến điều trị sai lầm. Vào mùa thu đông có nhiều côn trùng bay buổi đêm và tối. Chính chúng là thủ phạm gây cho nhiều người lo lắng khi ngủ dậy bị các đám da đỏ, phù nề và thường có mủ. Đa số trường hợp bị ở vùng da hở, nhất là ở mặt. Các vết này thành đám hoặc vệt dài. Đây là một loại viêm da tiếp xúc kích ứng. Có những năm thành dịch bệnh ở Hà Nội và một số tỉnh/thành phố khác gây hoang mang trong nhân dân. Đến nay, các bác sĩ da liễu đã biết rõ về bệnh này và cách điều trị. Tuy nhiên, vẫn còn một số người chưa biết cho nên có những trường hợp bị biến chứng bội nhiễm, gây loét và để lại vết sẹo, hoặc vết thâm rất lâu khỏi.

    Người da khô dễ mắc bệnh hơn

    Theo bác sĩ Nguyễn Minh Quang, Phó giám đốc Bệnh viện Da liễu Hà Nội, bình thường da tiết ra những chất hữu cơ như axít organic cùng với mồ hôi. Các axít hữu cơ có tác dụng giữ cho da nhờn, mềm mại, đàn hồi bền bỉ, chống lại sự xâm nhập của các loại vi khuẩn, nấm, ký sinh trùng, bụi bẩn… Khi thời tiết khô lạnh, da ít tiết mồ hôi và các axít hữu cơ, thêm vào đó khi sưởi ấm, hoặc mắc một số bệnh như dị ứng, suy tuyến giáp, viêm da, làm cho độ ẩm của da đã ít lại bốc hơi nhanh nên da bị khô và nứt nẻ sinh ngứa. Khi thời tiết giá rét ít ngày, da vẫn tiết ra đủ các axít hữu cơ giữ cho da ẩm, mềm, nhờn và đàn hồi tốt, thì cơ thể bình thường. Nhưng gặp đợt lạnh và khô hanh kéo dài, khả năng tiết mồ hôi và các chất hữu cơ của da giảm hẳn, da sẽ bị khô nẻ, ngứa. Khi đến giới hạn an toàn của cơ thể, da không căng giãn thêm, không tiết mồ hôi và các axít hữu cơ để bảo vệ da thì lớp biểu bì da ngày càng mỏng, mất đàn hồi và nứt nẻ gây ngứa. Càng gãi càng rách da thêm và ngứa càng tăng. Hiện tượng ngứa do da khô xảy ra phần lớn ở người cao tuổi do một chất giữ cho da khỏi khô bị giảm do tuổi tác.

    Những khuyến cáo

    Vì thế các chuyên gia da liễu khuyến cáo vào mùa lạnh, nên tắm nhanh với nước vừa đủ ấm, dùng những loại sữa tắm ít làm mất chất nhờn của da. Tốt nhất là không nên dùng sữa tắm hoặc chỉ dùng ở những vùng nhiều mồ hôi như nách, háng, khuỷu tay, khuỷu chân. Mỗi ngày chỉ nên tắm một lần. Sau khi tắm, nên thoa da bằng những loại kem dưỡng da toàn thân để giúp da bớt khô. Tuy nhiên, theo khuyến cáo của các bác sĩ, mặc dù bệnh này không nguy hiểm nhưng nếu bị ngứa trong thời gian dài không khỏi thì nên đến bệnh viện để khám và điều trị theo sự hướng dẫn của các bác sỹ chuyên khoa. Như vậy sẽ tránh được các hiện tượng nhiễm trùng, biến chứng nguy hiểm khác./.

  3. cong chuc
    07/02/2012 at 1:18 pm #

    Bệnh vẩy nến là căn bệnh không gây chết người nhưng lại làm cho tôi hết sức khó chịu,tôi đã đi chữa nhiều nơi nhưng không khỏi,ra bệnh viện da liễu quốc gia gặp giáo sư Long trưởng khoa da liễu đông y – một giáo sư đầu ngành về da liễu nhờ chữa trị nhưng giáo sư cũng lắc đầu,tôi thất vọng lắm nghĩ rằng cuộc đời từ đây gắn chặt với căn bệnh quái ác này rồi,nhưng thật tình cờ có anh bạn giới thiệu đến 658 đường Láng gặp bác sĩ Phượng có bài thuốc gia truyền của người Hoa nên tôi đến chữa thử,sau 2 tuần thì các vẩy dần bong ra và sau hơn 1 tháng thì bong hết hẳn,đến giờ tôi vẫn không tin là mình đã khỏi bệnh,thật kì lạ,bạn nào ở trong hoàn cảnh như tôi thì hãy đến tận nơi khám và lấy thuốc,cứu giúp được một người cũng coi như làm phúc sdt của cô Phượng là 0936 14 56 57,chúc các bạn mau khỏi,

  4. khỏi rồi
    07/02/2012 at 1:19 pm #

    tôi xin chia sẻ với quý vị một kinh nghiệm của bản thân tôi khi điiều trị bệnh này:thứ nhất tâm lý các bạn không nên hoang mang vì tâm lý căng thẳng sẽ càng làm cho bệnh trầm trọng hơn,việc chọn lựa phương pháp và thuốc chữa cũng cực kì quan trọng,bản thân khi tôi bị bệnh này gặp những biểu hiện là lúc đầunhững đám ban đỏ hình tròn, bị bong trợt da, trên bề mặt có các mụn nước và vảy tiết, xuất tiết nhiều dịch viêm và xung quanh bị phù nề.sau đó có các đám sẩn đỏ, dày sừng, bong vảy.tôi rất tích cực đến viện da liễu quốc gia nhưng chữa mãi không khỏi,tình cờ có chị bạn dạy ở trường y mách cho một chỗ chữa bằng thuốc da truyền của người Hoa tôi tìm đến dùng thử.thật không ngờ sau chưa đến một tháng bệnh đã khỏi hẳn mà theo chị đó thì sẽ không bao giờ bị tái phát nữa.tôi mừng lắm viết bài này để chia sẻ với những bạn bị căn bệnh quái ác này như tôi.tôi sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm cho các bạn 0916 02 06 08 Bằng giảng viên trường cao đẳng nghề công thương,con muốn mua thuốc thì gọi điện hoặc đến trực tiếp nhà Bs Phượng số 658 đường láng đống đa hà nội sdt 0936 145 657.chúc các bạn mau khỏi.

  5. trần văn hải
    28/09/2012 at 4:23 pm #

    không biết bệnh pemphigus có chữa được không nhỉ

Viết phản hồi